اهمیت حرام بودن مشروبات الکلی از نظر اسلام و قرآن
ساعت ۱٢:٥٦ ‎ب.ظ روز ۱۳۸٦/۱٢/٢۸  

علی نقی نژاد

 1، رضا بدل زاده1، دکتر حسن رضا زاده2، زیبا شعاریان1، نویده دانشجو1

1.دانشگاه علوم پزشکی تبریز، دانشکده پزشکی، گروه فیزیولوژی naghinezhad@gmail.com

2. دانشگاه علوم پزشکی تبریز، دانشکده داروسازی، گروه سم شناسی

چکیده:امروزه تولید و مصرف نوشیدنی های الکلی بکرات در فرهنگ ها و جوامع مختلف حتی با وجود محدودیت های قانونی صورت می گیرد. ولی در دین اسلام، مصرف مشروبات الکلی به شدت منع شده و خداوند در قران مجید آن را صراحتاً حرام کرده و از گناهان کبیره شمرده است. در قرآن، آیات 219 سورۀ بقره، 90 و 91 سورۀ مائده و43 سورۀ نساء به این موضوع اشاره دارند. همچنین، در احادیث و روایات اسلامی نیز بر حرام بودن مصرف الکل تاکید فراوان شده است. بر اساس مطالعات و یافته های علمی، الکل اثرات زیانباری بر روی عملکرد سیستم های مختلف بدن انسان از جمله سیستم گوارش، کبد، عضلات، سیستم اعصاب مرکزی، چشم و قلب دارد.حتی فرزندان افراد الکلی با عیوب مادرزادی متولد می شوند. اتانول که ماده اصلی مشروبات الکلی می باشد، یک اثر تضعیف کننده قوی بر اعمال سیستم عصبی و مغز داشته و منجر به فراموشی از مکان و زمان می گردد. الکل سلامت روانی را هم مختل کرده و باعث بروز رفتارهای جنون آمیز می گردد. علیرغم اثرات سوئی که مشروبات الکلی بر جسم، و روح و روان انسان می گذارند و با وجود سفارشات اکید در منع استفاده آن در کتب دینی، همچنان مصرف آن حتی در جوامع اسلامی وجود دارد. لذا، به منظور کنترل و کاهش مصرف آن، آموزش افراد جامعه، افزایش سطح آگاهی آنان و همچنین تقویت باورها و اعتقاد مذهبی و دینی افراد جامعه ضروری است. در واقع این موضوع به نوعی یک معجزۀ علمی قرآن و اسلام است و مردم باید به خدا و دین مبین اسلام ایمان بیاورند و دنیا به طرف قبول عملی دین خدا حرکت کند و کسانی که راهی بجز این انتخاب می کنند در واقع خود را فریب داده و به خود و جامعه خود ضرر می رسانند.


علی نقی نژاد 1، رضا بدل زاده1، دکتر حسن رضا زاده2، زیبا شعاریان1، نویده دانشجو1

1.دانشگاه علوم پزشکی تبریز، دانشکده پزشکی، گروه فیزیولوژی naghinezhad@gmail.com

2. دانشگاه علوم پزشکی تبریز، دانشکده داروسازی، گروه سم شناسی

چکیده:امروزه تولید و مصرف نوشیدنی های الکلی بکرات در فرهنگ ها و جوامع مختلف حتی با وجود محدودیت های قانونی صورت می گیرد. ولی در دین اسلام، مصرف مشروبات الکلی به شدت منع شده و خداوند در قران مجید آن را صراحتاً حرام کرده و از گناهان کبیره شمرده است. در قرآن، آیات 219 سورۀ بقره، 90 و 91 سورۀ مائده و43 سورۀ نساء به این موضوع اشاره دارند. همچنین، در احادیث و روایات اسلامی نیز بر حرام بودن مصرف الکل تاکید فراوان شده است. بر اساس مطالعات و یافته های علمی، الکل اثرات زیانباری بر روی عملکرد سیستم های مختلف بدن انسان از جمله سیستم گوارش، کبد، عضلات، سیستم اعصاب مرکزی، چشم و قلب دارد.حتی فرزندان افراد الکلی با عیوب مادرزادی متولد می شوند. اتانول که ماده اصلی مشروبات الکلی می باشد، یک اثر تضعیف کننده قوی بر اعمال سیستم عصبی و مغز داشته و منجر به فراموشی از مکان و زمان می گردد. الکل سلامت روانی را هم مختل کرده و باعث بروز رفتارهای جنون آمیز می گردد. علیرغم اثرات سوئی که مشروبات الکلی بر جسم، و روح و روان انسان می گذارند و با وجود سفارشات اکید در منع استفاده آن در کتب دینی، همچنان مصرف آن حتی در جوامع اسلامی وجود دارد. لذا، به منظور کنترل و کاهش مصرف آن، آموزش افراد جامعه، افزایش سطح آگاهی آنان و همچنین تقویت باورها و اعتقاد مذهبی و دینی افراد جامعه ضروری است. در واقع این موضوع به نوعی یک معجزۀ علمی قرآن و اسلام است و مردم باید به خدا و دین مبین اسلام ایمان بیاورند و دنیا به طرف قبول عملی دین خدا حرکت کند و کسانی که راهی بجز این انتخاب می کنند در واقع خود را فریب داده و به خود و جامعه خود ضرر می رسانند.

کلمات کلیدی: قرآن، مشروبات الکلی، سلامتی جسم

مقدمه:با اینکه کشور ما جمهوری اسلامی است و با خون هزاران شهید و ده ها هزار جانباز در راه خدا بدست آمده ،حفظ شده ،تبلیغات اسلامی مدام درآن انجام می شود و حرام بودن مشروبات الکلی را همه می دانند؛ باز در رسانه ها اخباری مبنی بر تولید ، توزیع و مصرف این مشروبات مضر وجود دارد؛ بنابراین برای مطرح شدن آثار سوء آن بر بدن انسان و بر اجتماع جا دارد که تأکیدات دین مبین اسلام بر اجتناب از مشروبات الکلی و مضرّات آن بدفعات مطرح گردد، مخصوصاً اینکه حالا بوسیلۀ تبلیغات ماهواره ها و سایت های اینترنتی امکان تهاجم فرهنگی دشمن افزایش یافته است ؛ طرح اینگونه موضوع ها از اهمیت ویژه ای بر خوردار است .

از طرف دیگر بقول استاد ارجمند جناب آقای دکتر احمد عامری که در کنگرۀ قبلی ایراد نمودند در مورد این مسائل نباید کارهای ما همه اش تدافعی باشد» بلکه باید کسانی از این کشور اسلامی زحمت بکشند و بدنیا اعلام بکنند اینکه دنیا الآن اینقدر گرفتار الکلیسم است و از نظر اسلامی مشروبات الکلی حرام اعلام شده برای رهایی از آن بهتر است قوانین اسلامی پذیرفته و بدان عمل شود.یک روزی آن ها با نظریات فروید ، برتراند راسل ، ژان پل سارتر و ...... جلو آمده اند؛ الآن که موقعیت فراهم است دانشمندان اسلامی باید با مطرح کردن اینگونه مسائل ضمن جبران مافات حقایق را بگوش جهانیان برسانند.

بحث:از نظر دین مبین اسلام الکل از نجاسات است . غیر از الکل نجاسات دیگری هم در این دین الهی نام برده شده از جمله: خون ، ادرار و مدفوع.از نظر مضرات الکل را می توان با این ها مقایسه کرد.سه مادّۀ بیولوژیک فوق عامل گسترش عوامل ویروسی، میکروبی و انگلی هستند.در این مقایسه معلوم می شود که عوامل عفونی گسترش یافته به وسیلۀ مواد بیولوژیک فوق مشکلات و اسیب هایی در بدن انسان به وجود می آورد که الکل نیز با شدت کم و زیاد همان مشکلات را به وجود می آورد؛ منتها تأثیر الکل روی دستگاه عصبی یک مقداری بیشتر است چراکه مشروبات الکلی عقل و هوش را زایل می کند و زوال عقل و هوش و یا حالت مستی باعث سرزدن اعمال منافی عفت یا جنون توسط مشروب خوار می گردد واعمال جبران ناپذیری از انسان سر می زند. علاوه از این ها بنا به فرمایش قرآن کریم مشروب خواری از القائات شیطان و ایجاد کنندۀ بغض و عداوت در میان مردم و ممانعت کننده از ذکر خدا و نماز است.بیشتر این موضوعات را ما در اجتماع و افراد مشروب خوار نیز ملاحظه می کنیم.

آیاتی از قرآن مجید در بارۀ مشروب خواری:

1- آیۀ 219 تا قسمتی از آیۀ 220سورۀ بقره : یسئلونک عن الخمر والمیسر قل فیهما اثمٌ کبرٌ ومنافع للنّاس و اثمهما اکبرُ من نفعهما و یسئلونک ماذا ینفقون قل العفو کذالک یبین الله لکم الآیات لعلکم تتفکّرون (220) فی الدنیا و الآخرتط.

(آیه خطاب به خود حضرت پیامبر ص)در بارۀ شراب و قمار از تو می پرسند بگو در آن دو گناهی بزرگ است و منافع (مادی)نیز برای مردم دارند(ولی) گناه آن دو از سود آن ها بزرگتر است.(همچنین)از تو می پرسند چه انفاق کنند؟ بگو افزون بر نیاز خود را . خداوند اینچنین آیات خود را روشن برای شما بیان می کند تا شاید شما(220) در دنیا و آخرت تفکر کنید.

به نظر می آید فصل الخطاب قسمت آخر آیه کسانی از مردمان امروز باشند که حرام بودن مشروبات الکلی و مشکلات طبّی (و اجتماعی) حاصل از آن رامی دانند پس این افراد باید با ایمان آوردن از صمیم قلب برای دنیای مردم و آخرت خود آنچه در توان دارند انجام دهند.

کلمۀ خمر به معنی پوشش است و لذا به پارچه ای که زنان سر خود را با آن پوشانده و مراعات حجاب می کنند «خمار » می گویند. از آنجا که شراب تشخیص را از عقل گرفته و در واقع آن را می پوشاند به آن «خمر » می گویند1.

2- آیۀ 43 سورۀ نساء:یا ایّه الذین آمنو لا تقربوالصلات وانتم سکاری حتی تعلمو ما تقولون

ای کسانیکه ایمان آورده اید هنگامیکه مست هستید به نماز نزدیک نشوید تا بدانید که در نماز چه می گویید.

3- آیۀ 90 سورۀ مائده:یا ایّه الذین امنو انما الخمر والمیسر و الانصاب الازلام رجس ٌ من عمل الّشیطان فاجتنبوه لعلکم تفلحون.

ای کسانی که ایمان آورده اید همانا شراب و قمار و بت ها وتیر های قرعه ، پلید و از اعمال شیطان است پس از آن ها اجتناب کنید تا شاید رستگار شوید.

4- إِنَّمَا یُرِیدُ الشَّیْطَانُ أَن یُوقِعَ بَیْنَکُمُ الْعَدَاوَةَ وَالْبَغْضَاء فِی الْخَمْرِ وَالْمَیْسِرِ وَیَصُدَّکُمْ عَن ذِکْرِ اللّهِ وَعَنِ الصَّلاَةِ فَهَلْ أَنتُم مُّنتَهُونَ  

همانا شیطان می خواهد به وسیله شراب و قمار، میان شما دشمنی و کینه بیفکند و شما را از یاد خدا و نماز باز دارد. پس (با این همه مفاسد) آیا دست برنمی دارید؟

البتّه در روایاتی خود حضرت پیامبر(ص) و حضرات ائمّه (ع) نیز هرگونه ارتباط با تولید و توزیع و یا هرگونه همکاری در رابطه با مشروبات الکلی را اکیداً ممنوع کرده اند. که جهت رعایت اختصار از ذکر آن ها خودداری می شود.

مشکلی که موقع تهیّۀ این مقاله در دور بر خود با آن بر خورد کردیم اینکه یک عدّه می گفتندآخر می گویند مقدار کمش ضرر نمی کند».جایی که منابع اسلامی اینقدر بر حرمت این ماده تأکید کرده اند بر زبان آوردن این نوع جملات از یک مسلمان واقعاً جای تأسّف است.

گوشه هایی از کیفیت گستردگی و ابتلا به مشروبات الکلی در ایران و مشکلی از جهان اسلام:

- بیش از 500 هزار ایرانی معتاد به الکل هستند . مصرف الکل سفید در ایران افزایش یافته است2

- بیش از 18 هزار بطری انواع مشروبات الکلی در اشنویه امحاء شد.این مشروبات طیّ هفتۀ گذشته از قاچیان کشف شده بود 3.-

معاون پژوهشی مرکز تحقیقات علوم رفتاری و وابستگی به مواد مخدر گفت:ایران از نظر مصرف الکل دارای خطرناکترین الگو در جهان است .غلظت الکل مصرفی در اروپا 3 و در ایران13 برابر آن است.4 - تلفات گستردۀ مصرف مشروبات الکلی در قم:در روز های منتهی به 13 فروردین امسال یک محمولۀ بزرگ مشروبات الکلی موسوم به عرق سگی در قم توزیع شده که تعدادی از افراد لاابالی، با مصرف آن روانۀ بیمارستان شده و برخی از آنان نیز جان خود را از دست داده اند5.

- مأموران پایگاه مقاومت بسیج جماران موفق به کشف 30 هزار لیتر مشروبات الکلی آماده توزیع از یک خانه در جنوب شهر تهران شدند. 6.

بالاخره در مورد اهمیت شیوع مصرف مشروبات الکلی در ایران در گزارش سایت روزنامۀ همشهری آمده است: «یکی دو ساعت در سایت های مرتبط مثلاً سایت میروی انتظامی بگردید تا ازگستردگی موضوع سرتان درد بگیرد.» 

- گستاخی انگلیس علیه مرجعیت شیعه: در گزارش «بی بی سی»مخالفت آیت الله سیستانی، با همجنس بازی ، نوشیدن مشرویات الکلی ، روابط جنسی نا مشروع و احکام حقوقی راجع به زن ؛ نظراتی مخالف حقوق اولیّۀ بشر دانسته شده و از عدم نقض این نظرات در قانون اساسی و مصوبات مجلس ملی عراق ابرز نگرانی شده است7.

گوشه هایی از معضلات جهانی مشروبات الکلی:

- تولد یک نوزاد مست در لهستان:مادر این پسر بچۀ نوزاد در حال مستی به بیمارستان آورده شده،نوزاد در حالت مستی متولد شده ،12 ساعت بعد از تولد میزان الکل خون نوزاد 6 برابر حد مجاز برای راننگی بوده و پزشکان اعلام کرده اند که احتمالاً آسیب هایی که به خاطر نوشیدن الکل توسط مادرش به اعصاب این کودک وارد شده تا آخر عمر وی نیز ادامه خواهد داشت 8 .

- مصرف مشروبات الکلی علت 30% تصادفات مرگبار در آمریکا:به گزارش شبکۀ تلویزیونی فاکس نیوز در سال 2004، 16694نفر درآمریکا در تصادفات رانندگی که علت آن مستی بود جان باخته اند.9-

دو برابر شدن تلفات ناشی از مصرف نوشیدنی های الکلی در انگلیس در 15سال گذشته:لندن ایرنا، سازمان آمار انگلیس در گزارشی اعلام کرد مرگ و میر مرتبط با مصرف الکل از 4144 مورد در سال 1991 به 8386 مورد در سال 2005 رسیده است. – الکلیسم بعنوان یک بحران بهداشتی ملی در روسیه مطرح است10

- مطلب قابل توجّه در این مورد اینکه برخورد منابع غربی گیج کننده است مثلاً در سایت BBC مواردی مبنی بر مضر بودن مشروبات الکلی بیان شده است از جمله اینکه، در مقالات: زنان در مقابل الکل آسیب پذیرند، تأثیر مواد مخدر و مشروبات الکلی در سلامت و روابط جنسی (1)و (2)تبلیغاتی برای مضر بودن الکل دارد و از طرف دیگر، امیرالمؤمنین! انگلیسی می گوید:جهاد علیه دشمن حرام و مصرف مشروبات الکلی حلال است(سایت عصر ایران 16/1/86 کد خبر 14477).

اثرات سوء مشروبات الکلی بر قربانیان خود:

مادّۀ مؤثّرۀ مشروبات الکلی بنام اتانول، الکل اتیلیک و یا اتیل الکل نامیده می شود.این مادّۀ سمی تقریباً 2 دقیقه بعد از نوشیده شدن بدون تغییر شروع به جذب شدن می کند . از دیوارۀ معده و روده گذشته و وارد خون می شود.خون الکل را به مغز،کبد، ماهیچه ها و همۀ بافت های بدن می رساند. جذب الکل و اکسید شدن آن در بافت های بدن با آزاد شدن گرما همراه است.خون گرمای آزاد شده را با خود به پوست بدن می رساند . اعصابی که رگ های پوست را تنگ وگشاد می کنند آسیب می بینند و در نتیحۀ گشاد شدن آن ها خون بیشتری در پوست جریان می یابد و همین امر سبب قرمز شدن رنگ پوست می گردد11.

الکل غشاء مخاطی معده و روده را تحریک کرده و فعالیّت معمولی آن ها را مختلّ می سازد.در فاصله های طولانی میان نوشیدن نوشابه های الکلی، احساس گرسنگی از بین می رود و مانع آن می شود که شخص غذای طبیعی و کافی بخورد. در نتیجه بدن بناچار از غذای ذخیره شده در کبد استفاده می کند. به مرور زمان، دگرگونی های خاصّی در کبد روی می دهد وضمن جای گزین شدن چربی به جای مواد غذائی، بافت آن متورّم می شود11.

یکی از شایع ترین علت های نارسائی کبد در کشور های غربی مصرف الکل است. الکل مقاومت کبد را در برابر سموم مختلف کم می کند و خطر ایجاد مسمومیّت هارا بالا می برد

عوارض سوء مصرف الکل روی کبد سه مرحله دارد: در مرحلۀ اول، کبد چرب ایجاد می شود (علت آن در بالا توضیح داده شد) که برگشت پذیر است و با ترک الکل از بین می رود. در مرحلۀ دوم، که پیشرفته تر است؛ فرد الکلی دچار هپاتیت کبدی می شود و علاوه بر آن، التهاب کبدی هم پیش می آید. هپاتیت الکی معمولاً با قطع الکل بهتر می شود امّا همیشه اینطور نیست و ممکن است برگشت ناپذیر باشد. امّا مرحلۀ سوم که غیر قابل برگشت است زمانی است که «سیروز» یا نارسائی کبدی بوجود می آید. در این مرحله نمی شود کار زیادی برای بیمار انجام داد. سیروز کبدی به هر علتی که ایجادشده باشد خطر ابتلاء به سرطان کبد را تشدید می کند. بیماری سیروز، باعث زردی پوست،ورم شکم و تمام بدن و خونریزی گوارش می شود

علت تأثیر منفی الکل بر روی کبد اینست که بدن برای جذب الکل به پروتئین احتیاج دارد و پروتئین مورد نیاز خود را از کبد و بقیّۀ باافت های بدن برمی دارد که همین باعث آسیب دیدن این اعضاء می شود. از بین رفتن بافت مغز و در نتیجه زوال عقل هم از دیگر عوارض سوء الکل است.

مصرف زیاد الکل بسیاری از مواد غذائی و ویتامین ها مثل ویتامین BB2،B6 و ویتامینC را از بین می برد12.(اگر کسانی با اعتقاد به ویتامین دار بودن مشروبات الکلی به خوردن آن اقدام می کنند به این موضوع توجّه کنند)

الکل به معده نیز آسیب می رساند. اثر تحریکی الکل سبب افزایش ترشحات اسیدی معده می شود و این خود به غشاء مخاطی معده آسیب می رساند و باعث گاستریت و یا آتروفی سلول های معده و خونریزی قسمت های فوقانی لولۀ گوارش می شود13و11. مصرف حاد و مزمن الکل باعث علائم مشترکی در دستگاه گوارش می شوند. تهوّع، استفراغ، کرامپ های شکمی و اسهال از جملۀ این عوارض می باشند که بطور ویژه سوء تغذیه و کاهش وزنی را که در اغلب مصرف کنندگان مزمن الکل دیده می شود توجیه می کند. الکل باعث صدمه به مخاط معدی - روده ای و با کاهش جذب قند سبب کاهش سطح قند خون می گردد13.

پانکراس:الکل غشاء لیزوزوم های سلول های پانکراس را شکننده و پایداری آن ها را کم می کند که در نتیجۀ آن پروتئاز های لیزوزومی آزاد شده و به پانکراس آسیب می رسانند13.

قلب: چنانکه گفته شد جذب پروتئین اعضاء توسط الکل باعث تضعیف آن ها می شود وطبق این قاعده ماهیچه های قلب افرادالکلی ضعیف می گردد.

اثر بر رفتار: مهمترین اثر الکل، تغییر هایی است که در دستگاه عصبی بوجود می آورد.نوشیدن نوشابه های الکلی سرعت، دقت و قدرت تشخیص انسان را کم می کند در افراد الکلی زمان واکنش به محرک ها زیاد می شود. این موضوع در راننده ها بعلت تأخیر در تصمیم گیری باعث تصادف می شود.

یکی دیگر از اثرهای الکل مختل کردن محل کنترل رفتار انسان در بخش بالائی مغز است. در نتیجه شخصی که تحت تأثیر الکل قرار دارد ممکن است سخنانی بگوید و کارهایی بکند(حالت مستی) که درحالت هوشیاری نمی گوید و انجام نمی دهد.

افزایش نسبت الکل در خون لکنت زبان، اشیاء را دوتا دیدن و عدم تعادل پیش می آورد . هرگاه میزان الکل، باز هم افزایش پیدا بکند، شخص تمام کنترل خود را از دست می دهد و سرانجام به بیهوشی و مرگ می رسد. این قسمت مقاله بعداً تکمیل خواهد گردید و شما خوانندۀ محترم اگر در تکمیل آن مارا یاری فرمایید از شما ممنون و مدیونتان خواهیم بود.

1- قراعتی، محسن، تفسیر نور،ذیل آیۀ 219 سورۀ بقره

2- سایت عصر ایران 3/7/86 کد خبر: 25971

3- ارومیّه واحد مرکزی خبر 21/8/864-

سایت عصر ایران 7/9/86 کد خبر: 29988

5- سایت بازتاب 18/1/86 کد خبر 64314 6-

سایت عصر ایران29/7/86 کد خبر: 27539

7 - سایت بازتاب 26/11/83 کد خبر 31599 8 -

سایت عصر ایران 23/4/86 کد خبر: 21449

9 – تهران ، واحد مرکزی خبر 19/2/8610 –

بین الملل 12/10/84 کد خبر 32946

11 – شیمی3 وآزمایشگاه نظام جدید آموزش متوسطه ، نظری(رشته های علوم تجربی ریاضی و فیزیک)12 –

سایت روزنامۀ همشهری مطالعه بتاریخ 18/10/86

13 – پایاننامۀ اقای شمس الله سیدی. تبریز دانشکدۀ داروسازی، 1376