فیزیولوژی

کتاب فیزیولوژی عملی - تألیف: علی نقی نژاد

علی نقی نژاد — Sat, 29 Mar 2008 07:38:49 GMT

فیزیولوژی عملی عرصه ای است که معلومات نظری دانشجو جامة عمل می پوشد و آنچه درتئوری آموخته است نمود پراتیک پیدا می کند. بنابراین مجموعه ای از آزمایشات عملی که با امکانات موجود قابل اجرا بوده و ابعاد متنوعی از فیزیولوژی را در بر گیرد کمک شایان توجّهی به تفهیم این درس می نماید، کتاب حاضر که در گروه فیزیولوژی تدوین شده چنین مجموعه ای است و همه سرفصل های این درس برای تمام سطوح علوم پزشکی را شامل می شودقسمتی از مقدمة جناب آقای دکتر خامنه مدیر محترم گروه فیزیولوژی و فیزیک پزشکی هدف از تألیف این کتاب تأمین منبعی جامع با بهره گیری از منابع جدید برای کلاس های فیزیولوژی عملی دانشجویان پزشکی، دندانپزشکی ، داروسازی ، پرستاری ، علوم آزمایشگاهی و رشته های مشابه و وابستة پزشکی است. دانشجویان سال های بالاتر پزشکی و کار شناسی ارشد فیزیولوژی به جهت سروکار داشتن با این رشته و دانشجویان زیست شناسی به جهت ارتباط درسی با این رشته و شرکت در امتحان کارشناسی ارشد فیزیولوژی بهتر است از این کتاب استفاده نمایند.

همچنین در تألیف کتاب موضوع قابل توجّه اینکه تمام کتاب هایی که قبلادر این موضوع چاپ شده بودند تقریبا همه نایاب بودند و اگر این کتاب به خوبی شناسانده شود به طور خیلی خوب می تواند این خلأ را پر نماید .

فیزیولوژی عملی عرصه ای است که معلومات نظری دانشجو جامة عمل می پوشد و آنچه درتئوری آموخته است نمود پراتیک پیدا می کند. بنابراین مجموعه ای از آزمایشات عملی که با امکانات موجود قابل اجرا بوده و ابعاد متنوعی از فیزیولوژی را در بر گیرد کمک شایان توجّهی به تفهیم این درس می نماید، کتاب حاضر که در گروه فیزیولوژی تدوین شده چنین مجموعه ای است و همه سرفصل های این درس برای تمام سطوح علوم پزشکی را شامل می شودقسمتی از مقدمة جناب آقای دکتر خامنه مدیر محترم گروه فیزیولوژی و فیزیک پزشکی هدف از تألیف این کتاب تأمین منبعی جا مع با بهره گیری از منابع جدید برای کلاس های فیزیولوژی عملی دانشجویان پزشکی، دندانپزشکی ، داروسازی ، پرستاری ، علوم آزمایشگاهی و رشته های مشابه و وابستة پزشکی است. دانشجویان سال های بالاتر پزشکی و کار شناسی ارشد فیزیولوژی به جهت سروکار داشتن با این رشته و دانشجویان زیست شناسی به جهت ارتباط درسی با این رشته و شرکت در ا متحان کارشناسی ارشد فیزیولوژی بهتر است از این کتاب استفاده نمایند.همچنین در تألیف کتاب موضوع قابل توجّه اینکه تمام کتاب هایی که قبلادر این موضوع چاپ شده بودند تقریبا همه نایاب بودند و اگر این کتاب به خوبی شناسانده شود به طور خیلی خوب می تواند این خلأ را پر نماید .

ویژگی های کتاب :

1- با استفاده از منابع خارجی و داخلی، استفاده از راهنمایی های اساتید دانشگاه علوم پزشکی تبریز و جزوه دانشگاه علوم پزشکی تهران و تجربیّات و جستجوهای مؤلّف ا لحمدلله برای هدفی که در نظر بود ، کتاب تقریبا کا ملی حاصل شد. برای این منظور می توان بعنوان مثال ازعوامل موثّر بر ESR ، موارد استفادة حجم ها و ظرفیّت های ریوی ، اثر فشار بخار آب در محاسبة میزان اکسیژن مصرفی در متابولیسم ، عوا مل مؤثّر در متابولیسم بدن ،ارزش کلینیکی ا لکتروکاردیو گرافی و تقسیم بندی رفلکس ها از دو جنبه را نام برد.

2- این کتاب تنها گرد آوری نبوده بلکه از تجارب و نتایج جستجوها در آن استفاده شده است مثلا در مورد اندازه گیری هماتوکریت در متد دستی یک سر آن را با حرارت نیز می بندند ولی در این کتاب با استفاده از تحقیق و تجربه این روش دارای اشکال ذکر شده است چرا که خروج هوا به هنگام سانتریفوژ خون را همولیز وهماتوکریت را اندکی پایین می آورد و این کاهش در محاسبة اندکس ها و کارهای تحقیقاتی تأثیر دارد در منابع مختلف در مورد محلول رقیق کنندة شمارش گلوبول های سفید اکثرا محلول توما ، محلول مارکانو و محلول تورک می خوانیم در صورتیکه با جستجوی ریشه ای از منابع خارجی، در این کتاب مادّه اصلی رنگین آنها یکی ذکر گردیده است.دراندازه گیری سرعت هدایت در عصب انسان فقط در بعضی منابع داخلی به نحوة اندازه گیری اکتفا شده بود ،در صورتیکه در این کتاب با استفاده از منابع خارجی برای این موضوع مثا لی نیز آورده شده است .

3- در صورت احساس نیاز در اخر هر فصل و یا گاها در داخل آن سئوالات تشریحی نوشته شده تا هم حاوی مقادیر و موارد غیر طبیعی و توضیحات بیشتری باشد و همچنین مطا لبی که ا مکا ن گنجاندن آنها به علت ملاحظة عدم افزایش حجم کتاب در متن نبود در قالب این سئوا لات گنجانده شود.

قلمرو کتاب و موارد استفاده آن

v تنها کتاب قابل دسترسی در فیزیولوژی عملی برای رشته های مذکوردر جلد کتاب در سطح کشور

v کتاب درسی اعلام و توصیه شده توسط دانشگاه های علوم پزشکی تهران شامل: دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی ؛ دانشگاه علوم پزشکی ایران و دانشگاه آزاد اسلامی ودانشگاه های تبریز، ارومیه و زنجان که نظرات آنها در یافت شده است.

v کتاب بالینی قابل استفاده برا ی دانشجویان پزشکی در تمام سطوح به گفته خود آنان

v کتاب قابل استفاده برای دانشجویان و دبیران زیست شناسی و دانشجویان دامپزشکی

v کتاب قابل استفاده در آزمایشگاه های بالینی و تحقیقاتی.

v کتاب قابل استفاده در مراکز بهداشتی و درمانی و بهداشت مدارس.در خاتمة از همة عزیزانی که مؤلّف را به نحوی یاری نموده اند و یا در حال حاضر مورد لطف و مرحمت قرار میدهند صمیمانه قدردانی و تشکّرمی کنم ..
علی نقی نژاد

سر آغاز کتاب

علی نقی نژاد — Sat, 29 Mar 2008 07:22:48 GMT

حمد و سپاس خدای را که با توفیق به نگارش این کتاب مرا رهین منّت خود نمود تا کمک ناچیزی در ارائة مطالب علمی و درمان بیماری‎ها باشد، مخصوصا که علم فیزیولوژی بدن انسان بیشتر بیان کنندة شگفتی های عظمت آفرینش است که اوست وغیر او نیست و کسانیکه با وجود درک نظم درخلقت و ادارۀ این جهان با عظمت که نشانة علم ،قدرت و توحید اوست، در عمل او را نادیده می گیرند در واقع خود را فریب می دهند و به خود ضرر می رسانند. وقتی که ما وارد اتاقی و یا جای دیگری می شویم و نظم و ترتیب در آن می بینیم حتما به ذهنمان خطور می کند که این نظم وترتیب را یک نفر به وجود آورده است. ویا موقعی که چشم مان به دستگاهی می افتد که می تواند کاری انجام دهد حتما می پذیریم که آن را کسی ساخته است. پس چرا با اینکه مشاهده می کنیم در این جهان همه چیز سر جای خود بوده و در همه جا نظم حاکم وشگفتی‏های آفرینش هویداست ولی خالق و گردانندة آنرا به حساب نمی آوریم؟ واگر به حساب می آوریم باید اذعان کنیم که دقّت و پایش بیشتری لازم است .حال که: 1- انسانی با این خصوصیّات آفرینشی دقیق شامل دستگاه هائی مانند مغز وآْعصاب ، گوارش،شنوائی، بینائی،حرکتی وهزاران عضو دیگر آفریده شده(3)، 2 - وسایل حیات از قبیل اکسیژن هوا و آب با ترکیب لازم و نقش معیّن برای شروع و ادامة زندگی و غذاهای لازم در محیط قرار داده شده. 3- تمام عناصر به مقدار لازم و نسبت معیّن قرار داده شده و بر حسب لزوم بعضی از آنها مثل ید (I) طوری تنظیم شده که مقدار آن درغذاها به نسبت دقیق در حدّ میکرو گرم درصد باشد و اضافه از حدّ معیّن بودن آن در محیط زندگی موجب یک سری بیماری و برعکس آن موجب یک سری بیماری دیگر می شود(1) و تمام این موارد و دلایل مشابه دیگر ما را به یک نکتة اساسی راهنمائی می کند: این جهان که ما هم جزئی از آنیم توسّط قدرتی واحد, دانا و توانا (علم وقدرتی فوق تصوّر انسان) آفریده شده و این آفرینش نمی تواند تصادفی یا خودبخود و بدون مدیریّت باشد و به عبارت دیگر خالق و مدیر و مدبّر این جهان واجب الوجود است و همان طور که خود او اعلام نموده: زندگی ما در محضر اوست و به سوی او نیز باز می گردیم. و این باز گرداندن برای خالقی که نسخة انسان با این استعداد‎ها را در نطفة چند میکرونی تنظیم می کند کار غیر ممکنی نیست.شایسته است در اینجا در مورد شناخت خالق توسّط دستورات دینی که 1400 سال قبل به ما عرضه شده و با علم امروز شگفت انگیز است مطلبی ارائه شود : در ذبح شرعی وقتی که رگ حیوان بریده شده ولی نخاع سالم باقی می ماند، خونروی باعث افت فشار شده و اعصاب سمپاتیک با تحریک قلب می خواهدآنرا جبران نماید و بدین وسیله گوشت وتمام بدن حیوان ازخون پاکسازی می شود(11). امید آنکه این اعتقاد و ایمان در اعمال انسان مؤثّر باشد و این اثر طوری باشد که روز و شب‏مان تلاش برای نزدیک شدن به او باشد . خوشا به حال آنانکه در راه رسیدن به حقایق علمی برای گشودن گره‎های زندگی، همراه با ایمان به روز حساب و کتاب ، کاستن از آلام و گرفتاری‎های نیازمندان که در حقیقت عزیزان خدایند و دوری از مواردی که او نهی نموده است دائما درتلاش و کوشش اند وخود را همواره برای او و در محضر او می دانند و زندگی خود را بر اساس:در حضور او بودن ـ بازگشت به سوی او ، تنظیم می کنند .در زندگی معاصر شاهدیم که وقتی افراد ،گروه ها و یا گردانندگان کشورهائی از راه فوق الذّکر منحرف می شوند به جای ساختن وسایل رفاه بشر، سلاح های کشتار یا معلول کردن اورا می سازند (بمب اتمی و بمب شیمیائی) و یا به جای اصلاح و راهنمایی و کمک به او در صدد غلبه بر او و بهره کشی بر می آیند و برای انجام اعمال مذکور برای مصلحان اجتماعی نیز مشکلاتی ایجاد می نمایند. در خاتمه اضافه می شود می توان به وسیلة اطمینان خاطر و آرامشی که پیشرفت های مذهبی در انسان ایجاد می کند، بیماری های عصبی که بیماری های دیگر از قبیل ناراحتی قلب و عروق و دستگاه های دیگر را نیز به دنبال دارد و همچنین اعتیاد را از میان برداشت یا به عبارت دیگر: چارة تمام گرفتاری های بشر در روی آوردن به سوی خالق هستی است٭ . علی نقی نژاد احمدی سیزدهم بهمن ماه 1382 ٭برای نوشتن این مقاله از مطالب محضر آقای دکتر سعید خامنه(11) و منبع(1) و مقدمّة منابع(5و3)استفاده شده است. در مقاله سعی شده است از مطالب مربوط به فیزیولوژی استفاده شود.

مضرات مصرف آب و مایعات بهمراه غذا، بر دستگاه گوارش

علی نقی نژاد — Tue, 18 Mar 2008 09:49:23 GMT

علی نقی نژاد^{1 ، دکتر مصطفی محمدی1 ، رضا بدل زاده1، زیبا شعاریان1 وعلی چشمالوس2}

(1 - گروه فیزیولوژی دانشکدۀ پزشکی 2- معاونت غذا و دارو) دانشگاه علوم پزشکی تبریز

مصرف آب بهمراه غذا در تعالیم اسلامی منع شده است (در نامۀ معروف حضرت امام رضا ع به مأمون و رسالات ).در این رابطه مسائل زیر قابل توجه است:

تحریک شدن دستگاه گوارش برای ایجاد حرکات معده و روده ها و ترشح آنزیمها توسط غذا انجام می گیرد و بامخلوط شدن آب و مایعات با غذا اعمال فوق انجام نشده و زخم معده، اثنی عشر و یبوست بوجود می آید، اثر آنزیمها نیز بوسیلۀ کاهش ترشح و رقیق شدن کاهش می یابد.

در یک تجربة تحقیقی درمانی که روی تعدادی بیمار مبتلا به ناراحتی دستگاه گورارش شامل سوزش معده ، دل درد و یبوست درسنین بیست سال به بالا و دارای عادت صرف آب و مایعات به همراه غذا انجام شده از بیماران خواسته شد اگر احساس تشنگی دارند نیم ساعت قبل از غذا هر مایع نوشیدنی که بخواهند میل کنند ولی در غیر اینصورت از خوردن آب و مایعات به همراه غذا و 2-1ساعت بعد از آن(تا زمان احساس تشنگی مخصوص بعدازغذا)خودداری کنند،موقتاً از خوردن غذاهای آبکی مانند آش و سوپ اجتناب نمایند و از مواد غذایی که آب معده را جذب می کند مثل نان خشک،بیسکویت وکباب استفاده نمایند.با این کار مشکل گوارشی همۀ افراد حل شد .(شبیه این موضوع قبلاً بصورت مقالۀ مروری ارائه شده و لی بدلیل تحقیقاتی بودن و اهمیت مسئله و ابتلاء عمومی بنظر می آید با تغییراتی که انجام شده ارائۀ آن قابل استفاده باشد.

کلمات کلیدی:آنزیم های گوارشی، زخم معده ، یبوست و دل درد

مقدمه:

چنانکه در جامعۀ خود شاهد هستیم مصرف نوشابه و آب بهمراه غذا و چایی بلافاصله بعد از آن، یک امر عادی شده است. و لی در تعالیم اسلامی از جمله در نامۀ معروف حضرت امام رضا (ع) به مأمون آمده است: «آنانکه نمی خواهند از درد معده در رنج و عذاب باشند میان غذا آب ننوشند. نوشیدن آب در میان غذا بدن را رطوبی مزاج و معده را ضعیف می کند و سوء هاضمه می آورد»(1). علیرغم اینکه پس از مصرف غذای چرب فرد دچار تشنگی می شود، اما در اکثر رسالات عملی فقها و مجتهدین جامع الشرایط از مصرف آب بهمراه غذای پرچرب نهی شده است (2). از طرف دیگر مصرف مایعات همرا با غذا موجب رقیق شدن شیره ها و آنزیم های گوارشی می شود که می تواند امر هضم غذا را تا حدودی مختل نماید.

روشها: به منظور انجام این مطالعه، 30 نفر بیمار مذکر با محدودۀ سنی50-25 سال انتخاب شدند که به طیفی از ناراحتی های گوارشی مانند سوزش معده، ریفلاکس و گاستریت و یبوست مزمن مبتلا بودند.
طی یک پرسشنامه درباره عادات غذایی از این افراد سوال شد. 5 نفر از این افراد به دلیل اینکه علیرغم عدم استفاده از آب و مایعات بهنگام غذا باز ناراحتی دستگاه گوارش داشتند از مطالعه کنار گذاشته شدند. از 25 نفر افراد تحت مطالعه که عادت مصرف آب در حین غذا داشتند در خواست شد تا به مدت یک ماه:

1- از مصرف آب و سایر مایعات به همراه غذا اجتناب کنند.2-

از غذاهای آبکی ( مانند سوپ و آش) استفاده نکنند.

3- در صورت احساس تشنگی، تنها مجاز خواهند بود نیم ساعت قبل از غذا و یا 2-5/1 ساعت بعد از غذا مایعات میل کنند.

4- از غذاهاییکه آب و ترشحات معده را جذب می کند مثل نان خشک، بیسکویت و کباب استفاده کنند.

در افراد تحت مطالعه که عادت مصرف مایعات را داشتند پیش از رعایت موارد فوق به عنوان گروه کنترل خودشان استفاده شد. نتایج حاصل از تحقیق با روش آماری Student t-test مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت.

نتایج: نتایج حاصل از این مطالعه نشان می دهد که ، پس از رعایت رژیم درمانی به مدت یکماه:

(1) علائمی مانند سوزش و ترشی معده به میزان 80% برطرف گردید.(2)

دل درد به میزان 90% بهبود یافت.

(3) میزان یبوست نیز در افراد مبتلا تا حدود 95% کاهش یافت.

^{علی نقی نژاد^{1 ، دکتر مصطفی محمدی1 ، رضا بدل زاده1، زیبا شعاریان1 وعلی چشمالوس2}
(1 - گروه فیزیولوژی دانشکدۀ پزشکی 2- معاونت غذا و دارو) دانشگاه علوم پزشکی تبریزمصرف آب بهمراه غذا در تعالیم اسلامی منع شده است (در نامۀ معروف حضرت امام رضا ع به مأمون و رسالات ).در این رابطه مسائل زیر قابل توجه است:
تحریک شدن دستگاه گوارش برای ایجاد حرکات معده و روده ها و ترشح آنزیمها توسط غذا انجام می گیرد و بامخلوط شدن آب و مایعات با غذا اعمال فوق انجام نشده و زخم معده، اثنی عشر و یبوست بوجود می آید، اثر آنزیمها نیز بوسیلۀ کاهش ترشح و رقیق شدن کاهش می یابد.
در یک تجربة تحقیقی درمانی که روی تعدادی بیمار مبتلا به ناراحتی دستگاه گورارش شامل سوزش معده ، دل درد و یبوست درسنین بیست سال به بالا و دارای عادت صرف آب و مایعات به همراه غذا انجام شده از بیماران خواسته شد اگر احساس تشنگی دارند نیم ساعت قبل از غذا هر مایع نوشیدنی که بخواهند میل کنند ولی در غیر اینصورت از خوردن آب و مایعات به همراه غذا و 2-1ساعت بعد از آن(تا زمان احساس تشنگی مخصوص بعدازغذا)خودداری کنند،موقتاً از خوردن غذاهای آبکی مانند آش و سوپ اجتناب نمایند و از مواد غذایی که آب معده را جذب می کند مثل نان خشک،بیسکویت وکباب استفاده نمایند.با این کار مشکل گوارشی همۀ افراد حل شد .(شبیه این موضوع قبلاً بصورت مقالۀ مروری ارائه شده و لی بدلیل تحقیقاتی بودن و اهمیت مسئله و ابتلاء عمومی بنظر می آید با تغییراتی که انجام شده ارائۀ آن قابل استفاده باشد. کلمات کلیدی:آنزیم های گوارشی، زخم معده ، یبوست و دل دردمقدمه: چنانکه در جامعۀ خود شاهد هستیم مصرف نوشابه و آب بهمراه غذا و چایی بلافاصله بعد از آن، یک امر عادی شده است. و لی در تعالیم اسلامی از جمله در نامۀ معروف حضرت امام رضا (ع) به مأمون آمده است: «آنانکه نمی خواهند از درد معده در رنج و عذاب باشند میان غذا آب ننوشند. نوشیدن آب در میان غذا بدن را رطوبی مزاج و معده را ضعیف می کند و سوء هاضمه می آورد»(1). علیرغم اینکه پس از مصرف غذای چرب فرد دچار تشنگی می شود، اما در اکثر رسالات عملی فقها و مجتهدین جامع الشرایط از مصرف آب بهمراه غذای پرچرب نهی شده است (2). از طرف دیگر مصرف مایعات همرا با غذا موجب رقیق شدن شیره ها و آنزیم های گوارشی می شود که می تواند امر هضم غذا را تا حدودی مختل نماید.
روشها: به منظور انجام این مطالعه، 30 نفر بیمار مذکر با محدودۀ سنی50-25 سال انتخاب شدند که به طیفی از ناراحتی های گوارشی مانند سوزش معده، ریفلاکس و گاستریت و یبوست مزمن مبتلا بودند. طی یک پرسشنامه درباره عادات غذایی از این افراد سوال شد. 5 نفر از این افراد به دلیل اینکه علیرغم عدم استفاده از آب و مایعات بهنگام غذا باز ناراحتی دستگاه گوارش داشتند از مطالعه کنار گذاشته شدند. از 25 نفر افراد تحت مطالعه که عادت مصرف آب در حین غذا داشتند در خواست شد تا به مدت یک ماه: 1- از مصرف آب و سایر مایعات به همراه غذا اجتناب کنند.2- از غذاهای آبکی ( مانند سوپ و آش) استفاده نکنند. 3- در صورت احساس تشنگی، تنها مجاز خواهند بود نیم ساعت قبل از غذا و یا 2-5/1 ساعت بعد از غذا مایعات میل کنند.
4- از غذاهاییکه آب و ترشحات معده را جذب می کند مثل نان خشک، بیسکویت و کباب استفاده کنند.
در افراد تحت مطالعه که عادت مصرف مایعات را داشتند پیش از رعایت موارد فوق به عنوان گروه کنترل خودشان استفاده شد. نتایج حاصل از تحقیق با روش آماری Student t-test مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت.
نتایج: نتایج حاصل از این مطالعه نشان می دهد که ، پس از رعایت رژیم درمانی به مدت یکماه: (1) علائمی مانند سوزش و ترشی معده به میزان 80% برطرف گردید.(2) دل درد به میزان 90% بهبود یافت.(3) میزان یبوست نیز در افراد مبتلا تا حدود 95% کاهش یافت.
بحث: وجود مایعات اضافی در دستگاه گوارش اثرات زیر را موجـب می شود:1- هضم و جذب غذاها دچار اشکال می شود. 2- به علت افزایش ترشح اسیدکلریدریک معدی در اثر افزایش توقف غذا در معده ویا کاهش ترشح موکوس، ترشی معده و زخم ایجاد می شود
3- بعلت کاهش ترشح بی کربنات لوزالمعده زخم اثنی عشر بوجود می آید.4- بعلت کاهش حرکات روده و گرفته شدن آب بیشتر از محتویات روده ها، یبوست بوجود می آید. 5- بطور روزانه میزان ترشحات دستگاه گوارش هفت لیتر و دریافت مایعات دو لیتر است. اضافه کردن آب بهمراه غذا باعث می شود ترشحات حاوی آنزیمها نقصان یابند.
6 – چیزی که در جملۀ امام (ع) بایدبدان اشاره کرد اینکه «صرف آب بدن را رطوبی مزاج میکند »پس می توان گفت شاید در صورت مصرف آب بهمرا غذا 7 لیتر مایعات مذکور در بند 5 ترشح نمیشود
7- با رقیق شدن محتویات معده،ممکن است سد اسیدی ضد میکربی آن از بین برود. این سد در از بین بردن بعضی میکرب ها مثل وبا و تضعیف رشد هلیکوباکتر نقش دارد. در ضمن تحریک مکانیکی ناشی از وجود غذا در یک قسمت خاص از لولة گوارش معمولاً موجب می شود که غدد آن ناحیه و غالبا غدد نواحی مجاور مقادیر متوسط تا زیادی شیره های گوارشی ترشح کنند. بخشی از این اثر موضعی ناشی از تحریک مستقیم سطح خودسلول های غده ای بوسیلة تماس با غذاست. علاوه بر آن تحریک اپیتلیوم نیز سیستم عصبی آنتریک جدار لولۀ گوارش را تحریک می کند. انواع محرک هایی که این کار را انجام می دهند عبارتند از: 1- تحریک تماسی 2- تحریک شیمیایی 3- اتساع جدار لولۀ گوارش. رفلکس های عصبی حاصله هم ترشح سلول های موکوسی بر روی سطح اپیتلیوم و هم غدد عمقی در مخاط را افزایش می دهند(3)رسپتورهای موجود در دیوارۀ معده و مخاط به کشش و محرک های شیمیایی که بطور عمده اسید های امینه و فراورده های هضمی وابسته هستند پاسخ می دهند. چربی ها ، کربوهیدرات ها و اسید در دوازدهه ترشح اسید ، پپسین و حرکات معدی را از طریق مکانیسم های هورمونی و عصبی مهار می کنند (5) رقیق شدن مواد مذکور توسط آب اضافی می تواند موجب کاهش اسید موجود و کاهش حرکات معده و توقف بیشتر کیموس در معده کردد، پس دریافت آب به همراه غذا ایجاد دیر هضمی مصنوعی غذاست.
محرک عادی برای ایجاد حرکت دودی، اتساع لولۀ گوارش است به این معنی که اگر مقدار زیادی غذا در هر نقطه از روده جمع شود کشیده شدن جدار روده سیستم عصبی آنتریک را تحریک می کند که جدار روده را حدود 2 تا 3 سانتیمتر در بالای این نقطه منقبض می کند و یک حلقة انقباضی ظاهر می شود که منجر به بروز یک حرکت دودی می گردد. سایر محرک هایی که می توانند موجب حرکات دودی شوند عبارتند از: تحریک اپیتلیوم مفروش کنندۀ لولة گوارش و سیگنال های عصبی خارجی بویژه پاراسمپاتیکی که لولۀ گوارش را تحریک می کنند.(3)
با استناد به مطالب بالا می توان اینطور نوشت: 1- در صورت وجـود آب اضافـی در معـده و غـوطـه ور شـدن غـذا در آن امکان تـحـریک تـماسـی غــذا کـمتــر می شود. 2- با افزودن آب اضافی و رقیق شدن محتویات، اثر مواد شیمیایی موجود در غـذا کاهش می یابد. 3- افزودن آب باعث افزایش حجم و در ادامه باعـث اتساع لولة گوارش می شود ، ولی اگر غـذای سفت در معده و یا کیموس حاصل آز آن در روده با نسبت در صد حجمی بیشتری وجود داشته باشد تأثیر ترشحی بیشتری خواهد داشت.
4- کم شدن ترشحات موکوس باعـث تضعیف مخاط ها و کم شدن سایر ترشحات باعث افزایش عفونت ها و کم شدن توام آنها ممکن است سبب زخم معده و روده ها گردد.
مکانیسم ترشح اسید کلریدریک معدی چنین است که با کاهش حرکات معده (چنانکه توضیح داده خواهد شد) و توقف بیشتر غذا در آن ممکن است ترشح اسید کلریدریک معدی بیشتر هم بشود.
بدین ترتیب:
الف – اثر کاهش حرکات: چنانکه با استناد به مطالب گایتون ذکر شد با توام شدن آب بهمراه غذا حرکات در دستگاه گوارش کاهش می یابد واین عمل باعث می شود کیموس در معده و روده ها بیشتر توقف کند. در مطالعه ای که Johnston BTو همکاران(1992) در مورد حرکات مری انجام داده اند متوجه شده اند که در مقایسه با آب، خوردن نان حرکات را در این قسمت به میزان زیادی افزایش می دهد(4) اگر بجای قسمت های مختلف دستگاه گوارش کیسۀ نایلونی را در نظر بکیریم که حاوی تکه های غذایی است، به آسانی قابل لمس است که برای گرفتن و فشار دادن بمنظور خرد کردن تکه ها از بیرون، اگر کیسه حاوی آب کمتری باشد این عمل به آسانی انجام می شود. در دسترس قرار نگرفتن مواد غذایی در معده وکاهش حرکات سبب توقف طولانی غذا در آن می شود واین عمل میزان ترشح اسید کلریدریک (HCl) آنرا بالا می برد. کاهش حرکات روده و توقف بیشتر کیموس در آن باعث جذب بیشتر آب آن می گردد که همرا آب بیشتر ممکن است بعضی سموم نیز جذب گردد. جذب بیشتر آب ممکن است منجر به ایجاد یبوست نیز گردد.
هنگامیکه تخلیۀ معدی آهسته تر از حالت طبیعی باشد ممکن است زخم های معده بدتر شوند (5). چون مایعات توام با غذا توقف آن را در دستگاه گوارش طولانی می کنند پس با اضافه کردن مایعات بهمراه غذا، انسان بصورت تحمیلی، باعث ایجاد تأخیر در هضم غذا می شود.
ب –اثر کاهش ترشحات : چنانکه در قسمت های قبلی اشاره شد دریافت آب بهمرا ه غذا باعث کاهش ترشحات GI و لی در مورد اسید کلریدریک معدی به علت برداشته شدن مهار باعث افزایش آن می شود چراکه اولا توقف غذا در معده طولانی می شود ثانیا نحوۀ ترشح اسید کریدریک و تنظیم ترشح آن با موکوس و آنزیم ها که مواد آلی هستند فرق می کند.درترشح اسید کلریدریک معده با شرایط بوجود آمده برای یون ها، یون کلر در جهت گرادیان الکتریکی به معده می ریزد و یون هیدروژن با تلمبه زدن به خارج از سلول های دیوارهای معده و معاوضه با یون پتاسیم به داخل معده می ریزد و از ترکیب این دو یون در داخل معده اسید کلریدریک تشکیل می شود(5). اما مواد آلی با تحریکات عصبی و بصورت اگزوسیتوز به داخل لولۀ گوارش می ریزند(3).از نظر ترشح و کارکرد آنزیم ها در اینجا می توان گفت:کارایی آنزیم به علت کاهش تحریک که منجر به کاهش ترشح می شود و رقیق شدن (وقتی که آب و مایعات بهمراه غذا وارد دستگاه گوارش شوند آنزیم های مترشحه رقیق می شوند ) بمراتب کاهش می یابد.
علاوه بر ترشحات آنزیمی ، در قسمت های مختلف GI ترشحاتی وجود دارند که به نوبۀ خود مهمند: I - ترشحات موکوس و بی کربنات در معده که از زخمی شدن سطح آن در مقابل اسید کلریدریک و پپسین ها جلوگیری می کند (6).
- IIروزانه حدود7 لیتر آب به دستگاه گوارش ترشح می شود (7) بدیهی است همراه کردن آب با غذا ممکن است روی این ترشح و سایر مواد همراه با آن راتحت تأثیرقراردهد.به نظرمی آید این مقدار ترشح بالا و جذب مجدد آن مثل یک سیستم عمل می کند و افزایش دستی مایعات و آب این سیستم را می تواند بهم بزند.
همراه کردن غذا با آب، غذای موجود در معده و کیموس را آبکی می کند و سلول های مخاطی معده وروده در محیـط رقیـق تر قرار می گیرنـد این حالت را می توان با خیـس کردن حـبوبات و مویـز که بعلت جذب آب مـتـورم می شوند مقایسه کرد و نیزهرگاه گلبول قرمز در یک محلول هیپوتونیک قرار گیرد مطابق قانون اسمز آب به داخل آن وارد شده و متورم می گردد(8) این عمل را می توان به تـمامی سـلول ها از جمله سلول های معدی تعمیم داد. همچنـیـن مشابه عینی این عمل را می توان در کارگران حمام که بعداز مدتی توقف در آن پوست دست ها و پاها ( قسمت هایی که با آب تماس پیدا می کند )چروکیده می شود مشاهده نمود دراین افراد پوست سفید وضعیف شده و مقاومت طبیعی خود را از دست می دهد.احتمالاحالت تورمی سلول های مخاطی در معده بیشتر اتفاق می افتد چراکه سلول های مخاطی رودۀ کوچک بعد از مدتی آب خود را از طریق مجاری موجود به مایع میان بافتی داده و محتویات سلول با آن مایع از نظر اسموتیکی به تعادل می رسند.
نتیجه: چنانکه ملاحظه می شود دستورات این طرح (که یک دستور مفید مذهبی است) در پیشگیری و درمان بیماری های دستگاه گوارش خیلی ساده و مؤثر است . برای تفهیم اهمیت این روش درمان و پیشگیری، می توان آنرا با روش های علمی مقایسه کرد،که در این روش ها برای کاهش اثر اسید کلرئیدرک در معده از آنتی اسید ویا برای کاهش ترشح آن از بلوکه کردن گیرنده های H2 استفاده می شود ویا بعد از پیدایش زخم پپتیک به آنتی بیوتیک تراپی و یا برداشتن قسمتی از معده مبادرت می شود. چنانکه ملاحظه می شود در این مقاله یک دستور مفید مذهبی با استفاده از منابع معتبر بین المللی تأیید می شود چراکه منبع دستور، از طرف نیروی عظیم و لایتناهی یعنی خالق کلّ هستی ازجمله انسان است که باطرق مختلف به بندگان برگزیدۀ خود رسیده است.دو موضوع دیگر درمورد علمی بودن دستورات الهی و نظم و نظام موجود در طبیعت جهت دعوت عملی بسوی حق تعالی در اینجا ذکر می گردد:
الف – با اجرای دستور ذبح شرعی که 1400 سال پیش ابلاغ شده است وقتی که رگ حیوان بریده شده ولی نخاع سالم می ماند خونروی باعث افت فشار شده و اعصاب سمپاتیک با تحریک قلب می خواهد آن را جبران نماید و بدینوسیله گوشت وتمام بدن حیوان از خون پاکسازی می شود(8)
ب – وجود لاکتاز در روده : لاکتاز از این نظر جالب توجّه است که در بیشتر پستانداران و در بسیاری از نژاد های انسان فعالیت لاکتازی روده در زمان تولّد زیاد است و در طیّ دوران کودکی تا سطح پائینی کاهش می یابد و در دوران بلوغ در همین سطح باقی می ماند(5) نتایج حد اقل این مقاله را می توان در سه بند زیر خلاصه کرد:1 – دستورات دین مبین اسلام که از طرف خداوند خالق کل هستی است همۀ شان سنجیده و از روی حساب و کتاب و مفید به حال انسان و اگر درست انجام شوند نجات دهندۀ او از تمام گرفتاری های زمان خود است. 2 – فرمایش حضرت امام رضا (ع) که در بالا ذکر شد و جملات مشابه که از امامان دیگر و پیامبران توحیدی ارائه شده است باید قبول کنیم که مقامات فوق الذکر به تمامی دستگاه گوارش و به تمام بدن و در نهایت به کل هستی آشنا بوده اند چراکه در موضوعات مختلف مطالبی از ایشان رسیده و هیچ سخنی که با علم امروز متناقض باشد در در آن مطالب یافت نمی شود . پس بشر باید برای رستگاری خود همۀ افراد مذکور دربالا را بر تر از خود بداند و در هر حال تابع آن ها باشد.سلام و صلوات خداوند بر تمامی آنها باد.
3 – در حال حاضر با پیشرفت علم وجود خالق هستی دیگر کاملاً مشخص شده است و کسانیکه در عمل به دین الهی پایبند نباشند به علت ایجاد اختلالاتی در زندگی خود و دیگران در واقع به خودشان ضرر می رسانند.صرف دانستن اینکه خدائی هست و در عمل به آن بی اعتنا بودن بی فایده است.
منابع: 1- خلخالی ، کاظم . ترجمۀ کتاب طب الرضا(ع) و طب الصادق(ع) نوشتۀ :علامه مرتضی عسگری انتشارات رئوف 1374
2- رسالات عملیه: آیت الله فاضل لنکرانی، آیت الله میرزا جواد تبریزی ،آیت الله علی سیستانی و مراجع تقلید دیگر
3- Arth C.Guyton & John E Hall Text book of Medical Physiology 9th.ed W.B.Saunders Company USA:1996
4-Johnston BT, Collins JS, McFarland RJ, Blackwell JN, Love AH. A comparison of
esophageal motility in response to bread swallows and water swallows.Am J Gastroenterol. 1993 Mar;88(3):351-5.
5- William F. Ganong. Review of Med Physiology 19th . ed, USA:Appleton and Lange 1999
6- دکترغریب زاده ، شهریار فیزیولوژی دستگاه گوارش ترجمه از کتابBerne & Levy(4th edition) تهران 1378 7- Leonard R. Johnson & Thomas A. Gerwin.gastrointestinal physiology (6th editin) Mosby 2001
8 – نقی نژاد، علی .فیزیولوژی عملی تأیید شده در دانشگاه علوم پزشکی تبریزناشر : مؤلّف . تبریز 1383}

سحرخیزی

علی نقی نژاد — Tue, 18 Mar 2008 09:36:44 GMT

علی نقی نژاد احمدی^{1، علی چشمالوس2 علی ضمیران3 ، رضا شاهی4 و دکتر ایرج صالحی5}^{1- نویسندۀ مسئول کارشناس شاغل در گروه فیزیولوژی دانشکدۀ پزشکی- تبریز e.alborz@yahoo.com
2 – کارشناس تغذیه ، معاونت درمان 3 - دانشجوی کارشناسی ارشد آمار
4 – دانشجویPHD آمار ریاضی 5- عضو هیئت علمی گروه فیز یولوژی دانشکدۀ پزشکی- همدان
دین مبین اسلام انسان را به زود خوابیدن و سحر خیزی ترغیب می نماید:و القران الفجر انّ قران الفجر کان مشهوداً، صبح قران بخوان(می خواهد تأکید بکند) قران صبح مشهود نظر فرشتگان شب و رروز است(اسرا 78 ) روایاتی نیز از پیغمبر اکرم(ص) مبنی بر سحر خیزی نقل شده از جمله:بورک لامّتی فی بکورها: آفرین بر امت من برای سحر خیزی آنان.این دستور دینی هم مثل بقیّۀ دستورات توسط افراد با هوش غیر مسلمان بصورت فطری کشف و اجراشده است مثلاً بوذرگمهر بدان عمل می نمود.حیوانات هم که در واقع مظهر استفادۀ صحیح از طبیعت هستند اکثرآ قبل از اذان صبح بیدار می شوند(حیواناتی که بعلت ترس، فعالیت آنها شبانه است فرق می کند.) از نظر علمی نیز فواید سحر خیزی کاملاً به اثبات رسیده است،ازجمله:
1- غلظت خونی کورتیزول(هورمون ضد افسردگی و بالا برندۀ قند خون) در ریتم روزانۀ خود(سیکل سیرکادین)، صبح ها به حداکثر می رسد (25میکروگرم درصد) .
2- صبح زود ازون اطراف جو زمین تجزیه شده و اکسیژن خالص به سطح زمین میرسد.
3- درخواب طبیعی از ساعات 5-3 بامداد برخی مواد شیمیایی شبه مورفین ترشح و منجر به RELAXATION عضلانی در روز بعد برای فرد می شوند.
4 – سحر خیزی با کاهش امکان ورود بیشتر در خواب REM، به پیشگیری از افسردگی و درمان آن کمک می کند.
کلمات کلیدی: سحر خیزی، سیکل سیرکادین، ریتم روزانه ، کورتیزول و خواب REM} علی نقی نژاد احمدی^{1، علی چشمالوس2 علی ضمیران3 ، رضا شاهی4 و دکتر ایرج صالحی5}^{1- نویسندۀ مسئول کارشناس شاغل در گروه فیزیولوژی دانشکدۀ پزشکی- تبریز e.alborz@yahoo.com
2 – کارشناس تغذیه ، معاونت درمان 3 - دانشجوی کارشناسی ارشد آمار
4 – دانشجویPHD آمار ریاضی 5- عضو هیئت علمی گروه فیز یولوژی دانشکدۀ پزشکی- همدان
دین مبین اسلام انسان را به زود خوابیدن و سحر خیزی ترغیب می نماید:و القران الفجر انّ قران الفجر کان مشهوداً، صبح قران بخوان(می خواهد تأکید بکند) قران صبح مشهود نظر فرشتگان شب و رروز است(اسرا 78 ) روایاتی نیز از پیغمبر اکرم(ص) مبنی بر سحر خیزی نقل شده از جمله:بورک لامّتی فی بکورها: آفرین بر امت من برای سحر خیزی آنان.این دستور دینی هم مثل بقیّۀ دستورات توسط افراد با هوش غیر مسلمان بصورت فطری کشف و اجراشده است مثلاً بوذرگمهر بدان عمل می نمود.حیوانات هم که در واقع مظهر استفادۀ صحیح از طبیعت هستند اکثرآ قبل از اذان صبح بیدار می شوند(حیواناتی که بعلت ترس، فعالیت آنها شبانه است فرق می کند.) از نظر علمی نیز فواید سحر خیزی کاملاً به اثبات رسیده است،ازجمله:
1- غلظت خونی کورتیزول(هورمون ضد افسردگی و بالا برندۀ قند خون) در ریتم روزانۀ خود(سیکل سیرکادین)، صبح ها به حداکثر می رسد (25میکروگرم درصد) .
2- صبح زود ازون اطراف جو زمین تجزیه شده و اکسیژن خالص به سطح زمین میرسد.
3- درخواب طبیعی از ساعات 5-3 بامداد برخی مواد شیمیایی شبه مورفین ترشح و منجر به RELAXATION عضلانی در روز بعد برای فرد می شوند.
4 – سحر خیزی با کاهش امکان ورود بیشتر در خواب REM، به پیشگیری از افسردگی و درمان آن کمک می کند.
کلمات کلیدی: سحر خیزی، سیکل سیرکادین، ریتم روزانه ، کورتیزول و خواب REM}

مقدمه :خلقت انسان از نظر صاحب دستگاه آفرینش یک عمل خیلی مهم است چنانکه در سورۀ مؤمن آیۀ 64 دربارۀ خلقت عالمین و در سورۀ مؤمنون آیۀ 14 در بارۀ خلقت انسان عبارت «فتبارک الله »بکار برده است . بنابرین برای این مخلوق مهم «خلقت انسان» در تمام زمینه ها برنامه دارد. برای این منظور در جهت مصالح اجتماعی، تعلیم و تربیت، عبادت، رشد و نمو مادی و معنوی، خوردن و خوابیدن و همه و همۀ اینها ضروریاتی را قائل است، تا انسان را از نظر جسمی و روحی در یک مسیر تعالی و ترقی قرار دهد چراکه انسان خلیفة الله در روی زمین است و اگر به دستورات خالق و مالک خود گوش فرا دهد در مسیر ارتقاء روحی و معنوی برتر از فرشتگان قرار می گیرد و اگر مسیر حرکت او در خلاف این جهت و نا فرمانی دستورات الهی باشد موقعیتی پست تر از حیوان برای خود مهیا می کند و اینک بعد از ذکر این مقدمه، سحر خیزی از دیدگاه های مختلف مورد بررسی قرار می گیرد:

الف ، قران کریم : و قران الفجر انّ قران الفجر کان مشهوداً (اسرا 78) و صبح نیز قران بخوان که قران صبح مشهود نظر فرشتگان شب و روز است.البتّه در تفاسیر آمده است که منظور از قران صبح همان نماز صبح است ـ کانو قلیلاً من اللیل مایحجون و بالاسحارهم یستغفرون(سورۀ ذاریات آیات 17و18)آنان (پرهیز گاران و محسنین)کمی از شب را می خوابیدند و در سحرگاهان استغفار میکردند ب، حضرت محمد (ص): بورک لامّتی فی بکورها1 : آفرین بر امّت من بر سحر خیزی آنان.ـ رکعتا الفجر خیرُ من الدّنیا و ما علیها1 : دو رکعت نماز صبح بیش از تمام دنیا و هرچه روی انست ارزش دارد ـ زمین از سه چیز به سوی خدا ناله و فریاد می کند: خون حرامی که بر روی آن ریخته می شود، غسلی که از زنا بر روی آن کنند و خواب نمودن بر آن پیش از طلوع آفتاب ـ هر که در جای نماز خود بنشیند از طلوع صبح تا طلوع آفتاب خدا او را از آتش جهنم مستور گرداند و یا ثوابش مثل حج کنندۀ کعبه باشد و گناهانش آمرزیده شود.- در صبحگاهان جویای دانش باشید زیرا من از پروردگار خویش درخواست نمودم که برای امت و پیروان من لحظات خیر و برکت را در صبحگاهان تعیین فرماید.
ج ، حضرات ائمه(ع) :

ـ حضرت علی (ع)2:خواب نمودن پیش از نماز طللوع آفتاب و پیش از نماز خـفـتـن پریشانـی و فـقـر می آورد

ـ حضرت امام حسین (ع)به ابی حمزۀ ثمالی فرمود2: پیش از طلوع آفتاب خواب مکن که من از برای تو دوست نمی دارم ، زیرا که حق تعالی روزی بندگان را در این وقت قسمت می نماید و هرکه در این وقت درخواب است از روزی محروم می شود.

- حضرت امام محمد باقر(ع) در بارۀ وقت نماز شب از قول حضرت پیامبر(ص) فرمود: آن همان وقت است که یعقوب فرزندانش را وعده داد که برای آنان آمرزش بخواهد و آن همان وقت است که استغفارکنندگان در سحر ها در قرآن ستایش شده و همانا نماز شب در اخر وقت افضل است از اوّل آن6 .

ـ حضرت امام جعفر صادق(ع)فرمود2: خواب بامداد روزی را منع، رنگ را زرد، و رو را قبیح می کند و این خواب شومی است . به درستی که حق تعالی روزی را ما بین طلوع صبح تا طلوع آفتاب قسمت می نماید ، پس زینهار که این خواب را نکنید و فرمود که مرغ بریان و ترنجبین در این وقت بر بنی اسرائیل نازل می شد و هرکه در این وقت در خواب بود محروم می شد.

نکتۀ قابل ذکر در اینجا اینکه عدّه ای از حضرات ائمّه از جمله حضرت امام رضا و حضرت امام جعفرصادق (ع) خواب بعد از نماز صبح را جایز دانسته اند. 2

د ، موارد دیگر :

1ـ لقمان به پسرش می گوید: «فرزندم! مبادا خروس از توعاقل تر باشد و توجّه اش به نماز بیش از تو باشد، آیا نمی بینی که در مواقع نماز و در سحر ها بانگ می زند و حال آنکه تو خواب هستی»3

هنگام سپیدۀ دم ،خروس سحری دانـی کـه چرا هـمی کند نـوحه گری

یعنـی که نـمـودنـد در آیـنــۀ صـبـح کز عمر شبی گذشت و تو بی خبری

2ـ علامۀ بزرگوار حسن زادۀ آملی نیز می فرماید: الهی! خروس را سحر باشد و حسن را نباشد4 .

الهی ! خروس را در شب خروش باشد و حسن خاموش باشد4

3- در ارشاد القلوب نیز آمده است : یکی از عبادت کننگان می گوید ، به خواب دیدم برکنار نهر مشک کنیزانی آراسته به حـریـر و سنـدس بهشتی و صورت آن ها مانند ماه می درخشد و این کنیزان برای سحر خیزانی هستند که قـرآن می خوانند ، خدارا در آشکار و پنهان بسیار یاد می کنند،از مال خود انفاق می کنند و سحر ها استغفار می کنند5

چنانکه ملاحظه می شود در اکثر این دستورات مذهبی سحر خیزی و نماز توأم و در کنار هم ذکر شده ان و پر واضح است صاحبان دین می خواهند فراخوانی آن ها برای نماز به همراه سحر خیزی باشد پس همانطور که در فرمایش حضرت محمد (ص) به سحر خیزان تبریک گفته شده این عمل برای کارهای دیگر نیز مفید است.

4- بزرگمهر وزیر انوشیروان نیز بطور فطری به اهمیت سحرخیزی واقف شده بود و به آن عمل می کرد و می خواست انوشیروان نیز بدان عمل کند ولی او به خاطر شب نشینی این کار برایش سخت می امد.آری شب نشینی های بی مورد مانع سحر خیزی می شود که انسان از بسیاری از فعالیت ها و منافع خود باز می ماند و بهمین خاطر است که حضرت محمد(ص) می فرماید7:شب زنده داری جز برای سه چیز روانیست تلاوت قرآن، تحصیل علم و دانش و فرستادن عروس به خانـۀ شوهرش و در جای دیگر نماز گذار و مسافر را هم برای بیدار ماندن در شب اثتثنا کرده اند.

دلائل علمی و فواید سحر خیزی

برای سحر خیزی فواید زیادی ذکر کرده اند از جمله موجب طولانی شدن عمر می شود ، طراوت روحی، جسمی و فکری انسان را زیاد می کند. اعصاب انسان را آرامش می بخشد و روزی انسان را زیاد می کند.توضیحات زیر نیز در این مورد قابل ارائه است9:

1- « پیشگیرى از افسردگى با نماز صبح8

افسردگى (DEPRESSION) حالتى احساسى است که مشخصهاش اندوه، بىاحساسى (APATHY) ، بدبینى (PESSIMISM) و احساس تنهایى است. این بیمارى که امروزه از شیوع بالایى در میان مراجعه کنندگان به کلینیکهاى روانپزشکى برخوردار است، داراى تظاهرات متنوع و زیادى بوده که از مهمترین آنها مىتوان به اختلالات خواب اشاره نمود. تحقیقات نشان مىدهد 75 درصد از بیماران افسرده مشکلى در خواب (چه به صورت بى خوابى و چه پرخوابى) دارند و همچنین علایم این بیماران در هنگام صبح تشدید مىشود. نکته جالب و قابل توجه و مورد بحث ما این است که در این بیماران چگالى (REM حرکت سریع چشم) در نیمه اول خواب و همچنین کل زمان REM افزایش یافته و فاصله میان به خواب رفتن تا شروع اولین دوره REM یعنى ( LATENCY - REM) کم شده و مرحله 4 خواب نیز کاهش مىیابد.

پس به عبارت سادهتر مىتوان گفت، افراد افسرده زمان بیشترى را در مرحله خواب REM به سر مىبرند. یعنى به میزان بیشترى نسبت به سایرین خواب مىبینند.

یک روش درمانى جدید براى بیماران افسرده، بیدار نگه داشتن آنها براى کاهش میزان REM است، که بهترین شکل آن نماز صبح است. زمان نماز صبح که مورد تاکید قرآن و همچنین بسیارى از روایات بوده، سبب کاهش قابل توجه میزان خواب REM در اشخاص مىشود. زیرا شخص نمازگزار که خود را ملزم به اقامه نماز صبح مىداند و باید صبحگاه بیدار شود، پس در حقیقت جلوى ورود به مرحله قابل توجهى از REM را مىگیرد. از این جهت بیدارى صبحگاهى براى نماز ،خود به تنهایى مىتواند یک عامل مهم بدون عارضه در پیشگیرى از افسردگى مطرح باشد که بر تمام روش‌هاى درمانى دارویى و غیر دارویى ارجح است، چرا که پیشگیرى بر درمان مقدم است .

حال ببینیم، این موضوع چه ارتباطى با نماز صبح دارد، یعنى نماز صبح چه اثر درمانى مىتواند در این بیماران داشته باشد؟

به طور متوسط 20 - 15 دقیقه طول مىکشد تا یک فرد معمولى به خواب رود. پس در عرض 45 دقیقه وارد مراحل 3 و 4 خواب شده که این مراحل عمیقترین مراحل خواباند. یعنى بیشترین تحریک براى بیدار کردن فرد در این مراحل لازم است. حدود 45 دقیقه پس از مرحله 4 است که نخستین دوره حرکات سریع چشم (REM) فرا مىرسد. هر چه از شب مىگذرد، دورههاى REM طولانىتر و مراحل 3 و 4 کوتاهتر مىشود. بنابراین در اواخر شب، خواب شخص سبکتر شده و رؤیاى بیشترى مىبیند (یعنى خواب REM اش بیشتر مىشود). پس قسمت اعظم خواب REM در ساعات نزدیک صبح به وقوع مىپیوندد. و از طرفى دیدیم که یکى از مشکلات مهم بیماران افسرده، افزایش یافتن طول خواب REM و خواب دیدن زیاد است. از این جهت یک مبناى مهم در تولید داروهاى ضد افسردگى ایجاد داروهایى است که کاهش دهنده مرحله REM خواب باشند (از جمله داروهاى ضد افسردگى سه حلقهاى) .

لازم به ذکر است آثار روحى و روانى ایمان به خدا و اقامه نماز بسیار زیاد است و نکات علمى بسیار شگرفى در اسرار سحرخیزی که مورد تاکید فراوان اسلام نیز بوده، نهفته است که انسان با دانستن آنها از تمام وجود زمزمه مىکند.

علاوه بر این یک روش درمانى جدید براى بیماران افسرده، بیدار نگه داشتن آنها براى کاهش میزان REM است، که بهترین شکل آن نماز صبح است. زمان نماز صبح که مورد تاکید قرآن و همچنین بسیارى از روایات بوده، سبب کاهش قابل توجه میزان خواب REM در اشخاص مىشود. زیرا شخص نمازگزار که خود را ملزم به اقامه نماز صبح مىداند و باید صبحگاه بیدار شود، پس در حقیقت جلوى ورود به مرحله قابل توجهى از REM را مىگیرد. از این جهت بیدارى صبحگاهى براى نماز خود به تنهایى مىتواند یک عامل مهم بدون عارضه در پیشگیرى از افسردگى مطرح باشد که بر تمام روش‌هاى درمانى دارویى و غیر دارویى ارجح است، چرا که پیشگیرى بر درمان مقدم است .

لازم به ذکر است آثار روحى و روانى ایمان به خدا و اقامه نماز بسیار زیاد است و نکات علمى بسیار شگرفى در اسرار سحر که مورد تاکید فراوان اسلام نیز بوده، نهفته است که انسان با دانستن آنها از تمام وجود زمزمه مىکند؛

"اقم الصلوة لدلوک الشمس الى غسق الیل قرءان الفجر ان قرءان الفجر کان مشهودا (3) ؛ نماز را از زوال آفتاب تا نهایت تاریکى شب برپا دار و (نیز) نماز صبح را، زیرا نماز صبح همواره (مقرون با) حضور (فرشتگان) است .»

2 – دانش پزشکی امروز به اثبات رسانده است که اگر شخصی حدود ساعت 10 شب بخوابد و ساعت 5 صبح از خواب بیدار شود (یعنی حدود 7 ساعت خواب)در ساعت 1 بامداد ، در بدن او برخی مواد شیمیائی شبه مورفین که بعنوان گروه اندروفین ها و انکفالین ها نامگذاری شده اند، ترشح می شوند که این مواد اثر مستقیم بر روی قسمت های مختلف بدن از جمله عضلات اسکلتی دارند و منجر به راحتی (RELAXATION ) عضلانی در روز بعد برای فرد می شوند

اما چنانکه شخص در ساعت 12 شب بخوابد و صبح روز بعد ، ساعت 10 صبح از خواب بلند شود(یعنی حدود 10 ساعت خواب)، اندروفین ها و انکفالین ها بر خلاف حالت قبلی، افزایش تزشح کافی نخواهند داشت و در نتیجه سبب می شود با اینکه شخص حدود سه ساعت بیشتر از حالت قبلی خوابیده است، از آرامش و استراحت عضلانی به اندازۀ کافی بهره مند نشود و درست به همین علت است که هزچه خواب انسان بیشتر ادمه پیدا بکند و مثلاً تا ساعت 10 صبح به درازا بکشد احساس خستگی و کوفتگی عضلانی بعد از آن بیشتر خواهد بود.

نتیجۀ اول: با توجّه به تأثیرات بند 1و 2 این قسمت، مبنی بر خواب REM و ترشح مواد شبه مورفینی و مطلب مذکور در بند ج مبنی بر اینکه حضرات امام رضا و امام جعفر صادق(ع) خوابیدن بعد از نماز صبح را جایز دانسته اند معلوم می شود هدف بهداشتی جسمی از سحرخیزی رهایی از تأثیر سوء خواب REM و بهره مندی از ترشحات فوق الذکر بوده است و از اینجا(و موارد علمی مشابه دیگر) می توان چنین نتیجه گرفت که، همۀ چهارده معصوم (ع) شخصیت هایی بوده اند که در بارۀ آن ها می توان گفت: «ما به اندازۀ حق شناسائی آن ها ، آن هارا نشناخته ایم و به اندازۀ حق تبعیّتشان، از آن ها تبعیّت نکرده ایم » .

3 - آنطور که دانشمندان گفتهاند اطراف کره زمین ما تودههایی از هوا به ارتفاع 150 کیلومتر احاطه کرده و این هوا در منتهای حد خود به وسیله قشر نازکی از اکسیژن مایع)اوزن) به قطر 5 ـ 3 میلیمتر محدود شده است. سحرگاهان با اولین اشعه خورشید مقداری از این اکسیژن مایع به صورت گاز خالص بسوی زمین روان میشود که برای تغذیه سلولهای مغزی بسیار مفید است و ضرورت دارد و سحرخیزان از آن استفاده شایان میبرند9

4 – کورتیزول خون هورمونی ضد افسردگی و بالابرندۀ قند خون است و غلظت آن از یک ریتم روزانه و یا سیکل سیرکادین تبعیت می کند . غلظت خونی کورتیزول به هنگام صبح ها در بیشترین مقدار خود است(25میکروگرم درصد) . این غلظت بتدریج تا ساعت 21 شب کاهش یافته و در این ساعت به نصف میزان ساعت 8 صبح می رسد.از ساعت 21 تا حوالی ساعت 4 میزان آن نسبتاً ثابت است10.

پس جا دارد انسان با اقدام به سحر خیزی با توجه به دستورات اکید دین مبین اسلام و موارد مذکور در بالا از منافع سحر خیزی استفادۀ کامل ببرد .

نتیجۀ دوم :با توجه به دستورات و منفافع مذکور در بالا، در رابطه با سحر خیزی و اینکه:

1- خروس را نیز خداوند متعال مأمور کرده است تا به هنگام سحر آدمیان را از خواب بیدار کند.

2- ماه رمضان را در زندگی آنان قرار داده است تا سحر خیزی را تمرین کنند.

پس جا دارد که همۀ مؤمنین در رابطه با ذات و حقّ باریتعالی، اینکه حضرت محمد مصطفی (ص) به حضورش عرض می کند:«ما عرفناک حقّ معرفتک و ما عبدناک حقّ عبادتک» را همیشه در دل خود زمزمه کنند و نیز بنا به آیات قرآنی و دستورات دینی،راه سعادت دنیا و آخرت تبعیت از دستورات الهی است و اگر خدای نکرده کسانی راهی بغیر از آن انتخاب کنند در واقع خود را فریب می دهند و بخود شان ضرر می رسانند صرف دانستن اینکه خدائی و حساب و کتابی هست ولی در عمل بدان بی اعتنابودن بی فایده است.

1 - طب در قرآن

2- حیلیّته المتقین

3- دیلمی ، حسن ابن ابی الحسن محمد ، ارشاد القلوب ، تحقیق : میلانی هاشم ، چاپ اول ، انتشارات دارالاسوه 1375 هجری شمسی ج1 ص 115

4 – حسن زادۀ آملی ، انتشارات دارالاسوه 1375 هجری شمسی ج1

5 – ارشاد القلوب ج 1 ص 178

6 – بحار الانوار ،ج 87 ص 222

7 – محمدی ری شهری ، محمد، میزان الحکمه، انتشارات دار الحدیث .تحقیق :دارالحدیث، چاپ اول 1377 هجری شمسی

8 – مؤسسۀ علمی فرهنگی تبیان

9 – سایت اینترنتی جامعة القران الکریم

10- دکتر رهبانی، محمد و دکتر نوری، محمد،بیوشیمی هورمون ها.انتشارات ذوقی،1369 تبریز

اهمیت حرام بودن مشروبات الکلی از نظر اسلام و قرآن

علی نقی نژاد — Tue, 18 Mar 2008 09:26:21 GMT

علی نقی نژاد

^{1، رضا بدل زاده1، دکتر حسن رضا زاده2، زیبا شعاریان1، نویده دانشجو1}^{1.دانشگاه علوم پزشکی تبریز، دانشکده پزشکی، گروه فیزیولوژی naghinezhad@gmail.com
2. دانشگاه علوم پزشکی تبریز، دانشکده داروسازی، گروه سم شناسی
چکیده:امروزه تولید و مصرف نوشیدنی های الکلی بکرات در فرهنگ ها و جوامع مختلف حتی با وجود محدودیت های قانونی صورت می گیرد. ولی در دین اسلام، مصرف مشروبات الکلی به شدت منع شده و خداوند در قران مجید آن را صراحتاً حرام کرده و از گناهان کبیره شمرده است. در قرآن، آیات 219 سورۀ بقره، 90 و 91 سورۀ مائده و43 سورۀ نساء به این موضوع اشاره دارند. همچنین، در احادیث و روایات اسلامی نیز بر حرام بودن مصرف الکل تاکید فراوان شده است. بر اساس مطالعات و یافته های علمی، الکل اثرات زیانباری بر روی عملکرد سیستم های مختلف بدن انسان از جمله سیستم گوارش، کبد، عضلات، سیستم اعصاب مرکزی، چشم و قلب دارد.حتی فرزندان افراد الکلی با عیوب مادرزادی متولد می شوند. اتانول که ماده اصلی مشروبات الکلی می باشد، یک اثر تضعیف کننده قوی بر اعمال سیستم عصبی و مغز داشته و منجر به فراموشی از مکان و زمان می گردد. الکل سلامت روانی را هم مختل کرده و باعث بروز رفتارهای جنون آمیز می گردد. علیرغم اثرات سوئی که مشروبات الکلی بر جسم، و روح و روان انسان می گذارند و با وجود سفارشات اکید در منع استفاده آن در کتب دینی، همچنان مصرف آن حتی در جوامع اسلامی وجود دارد. لذا، به منظور کنترل و کاهش مصرف آن، آموزش افراد جامعه، افزایش سطح آگاهی آنان و همچنین تقویت باورها و اعتقاد مذهبی و دینی افراد جامعه ضروری است. در واقع این موضوع به نوعی یک معجزۀ علمی قرآن و اسلام است و مردم باید به خدا و دین مبین اسلام ایمان بیاورند و دنیا به طرف قبول عملی دین خدا حرکت کند و کسانی که راهی بجز این انتخاب می کنند در واقع خود را فریب داده و به خود و جامعه خود ضرر می رسانند.}علی نقی نژاد ^{1، رضا بدل زاده1، دکتر حسن رضا زاده2، زیبا شعاریان1، نویده دانشجو1}^{1.دانشگاه علوم پزشکی تبریز، دانشکده پزشکی، گروه فیزیولوژی naghinezhad@gmail.com
2. دانشگاه علوم پزشکی تبریز، دانشکده داروسازی، گروه سم شناسی
چکیده:امروزه تولید و مصرف نوشیدنی های الکلی بکرات در فرهنگ ها و جوامع مختلف حتی با وجود محدودیت های قانونی صورت می گیرد. ولی در دین اسلام، مصرف مشروبات الکلی به شدت منع شده و خداوند در قران مجید آن را صراحتاً حرام کرده و از گناهان کبیره شمرده است. در قرآن، آیات 219 سورۀ بقره، 90 و 91 سورۀ مائده و43 سورۀ نساء به این موضوع اشاره دارند. همچنین، در احادیث و روایات اسلامی نیز بر حرام بودن مصرف الکل تاکید فراوان شده است. بر اساس مطالعات و یافته های علمی، الکل اثرات زیانباری بر روی عملکرد سیستم های مختلف بدن انسان از جمله سیستم گوارش، کبد، عضلات، سیستم اعصاب مرکزی، چشم و قلب دارد.حتی فرزندان افراد الکلی با عیوب مادرزادی متولد می شوند. اتانول که ماده اصلی مشروبات الکلی می باشد، یک اثر تضعیف کننده قوی بر اعمال سیستم عصبی و مغز داشته و منجر به فراموشی از مکان و زمان می گردد. الکل سلامت روانی را هم مختل کرده و باعث بروز رفتارهای جنون آمیز می گردد. علیرغم اثرات سوئی که مشروبات الکلی بر جسم، و روح و روان انسان می گذارند و با وجود سفارشات اکید در منع استفاده آن در کتب دینی، همچنان مصرف آن حتی در جوامع اسلامی وجود دارد. لذا، به منظور کنترل و کاهش مصرف آن، آموزش افراد جامعه، افزایش سطح آگاهی آنان و همچنین تقویت باورها و اعتقاد مذهبی و دینی افراد جامعه ضروری است. در واقع این موضوع به نوعی یک معجزۀ علمی قرآن و اسلام است و مردم باید به خدا و دین مبین اسلام ایمان بیاورند و دنیا به طرف قبول عملی دین خدا حرکت کند و کسانی که راهی بجز این انتخاب می کنند در واقع خود را فریب داده و به خود و جامعه خود ضرر می رسانند.}

کلمات کلیدی: قرآن، مشروبات الکلی، سلامتی جسم

مقدمه:با اینکه کشور ما جمهوری اسلامی است و با خون هزاران شهید و ده ها هزار جانباز در راه خدا بدست آمده ،حفظ شده ،تبلیغات اسلامی مدام درآن انجام می شود و حرام بودن مشروبات الکلی را همه می دانند؛ باز در رسانه ها اخباری مبنی بر تولید ، توزیع و مصرف این مشروبات مضر وجود دارد؛ بنابراین برای مطرح شدن آثار سوء آن بر بدن انسان و بر اجتماع جا دارد که تأکیدات دین مبین اسلام بر اجتناب از مشروبات الکلی و مضرّات آن بدفعات مطرح گردد، مخصوصاً اینکه حالا بوسیلۀ تبلیغات ماهواره ها و سایت های اینترنتی امکان تهاجم فرهنگی دشمن افزایش یافته است ؛ طرح اینگونه موضوع ها از اهمیت ویژه ای بر خوردار است .

از طرف دیگر بقول استاد ارجمند جناب آقای دکتر احمد عامری که در کنگرۀ قبلی ایراد نمودند :«در مورد این مسائل نباید کارهای ما همه اش تدافعی باشد» بلکه باید کسانی از این کشور اسلامی زحمت بکشند و بدنیا اعلام بکنند اینکه دنیا الآن اینقدر گرفتار الکلیسم است و از نظر اسلامی مشروبات الکلی حرام اعلام شده برای رهایی از آن بهتر است قوانین اسلامی پذیرفته و بدان عمل شود.یک روزی آن ها با نظریات فروید ، برتراند راسل ، ژان پل سارتر و ...... جلو آمده اند؛ الآن که موقعیت فراهم است دانشمندان اسلامی باید با مطرح کردن اینگونه مسائل ضمن جبران مافات حقایق را بگوش جهانیان برسانند.

بحث:از نظر دین مبین اسلام الکل از نجاسات است . غیر از الکل نجاسات دیگری هم در این دین الهی نام برده شده از جمله: خون ، ادرار و مدفوع.از نظر مضرات الکل را می توان با این ها مقایسه کرد.سه مادّۀ بیولوژیک فوق عامل گسترش عوامل ویروسی، میکروبی و انگلی هستند.در این مقایسه معلوم می شود که عوامل عفونی گسترش یافته به وسیلۀ مواد بیولوژیک فوق مشکلات و اسیب هایی در بدن انسان به وجود می آورد که الکل نیز با شدت کم و زیاد همان مشکلات را به وجود می آورد؛ منتها تأثیر الکل روی دستگاه عصبی یک مقداری بیشتر است چراکه مشروبات الکلی عقل و هوش را زایل می کند و زوال عقل و هوش و یا حالت مستی باعث سرزدن اعمال منافی عفت یا جنون توسط مشروب خوار می گردد واعمال جبران ناپذیری از انسان سر می زند. علاوه از این ها بنا به فرمایش قرآن کریم مشروب خواری از القائات شیطان و ایجاد کنندۀ بغض و عداوت در میان مردم و ممانعت کننده از ذکر خدا و نماز است.بیشتر این موضوعات را ما در اجتماع و افراد مشروب خوار نیز ملاحظه می کنیم.
آیاتی از قرآن مجید در بارۀ مشروب خواری:
1- آیۀ 219 تا قسمتی از آیۀ 220سورۀ بقره : یسئلونک عن الخمر والمیسر قل فیهما اثمٌ کبرٌ ومنافع للنّاس و اثمهما اکبرُ من نفعهما و یسئلونک ماذا ینفقون قل العفو کذالک یبین الله لکم الآیات لعلکم تتفکّرون (220) فی الدنیا و الآخرتط.

(آیه خطاب به خود حضرت پیامبر ص)در بارۀ شراب و قمار از تو می پرسند بگو در آن دو گناهی بزرگ است و منافع (مادی)نیز برای مردم دارند(ولی) گناه آن دو از سود آن ها بزرگتر است.(همچنین)از تو می پرسند چه انفاق کنند؟ بگو افزون بر نیاز خود را . خداوند اینچنین آیات خود را روشن برای شما بیان می کند تا شاید شما(220) در دنیا و آخرت تفکر کنید.

به نظر می آید فصل الخطاب قسمت آخر آیه کسانی از مردمان امروز باشند که حرام بودن مشروبات الکلی و مشکلات طبّی (و اجتماعی) حاصل از آن رامی دانند پس این افراد باید با ایمان آوردن از صمیم قلب برای دنیای مردم و آخرت خود آنچه در توان دارند انجام دهند.

کلمۀ خمر به معنی پوشش است و لذا به پارچه ای که زنان سر خود را با آن پوشانده و مراعات حجاب می کنند «خمار » می گویند. از آنجا که شراب تشخیص را از عقل گرفته و در واقع آن را می پوشاند به آن «خمر » می گویند1.

2- آیۀ 43 سورۀ نساء:یا ایّه الذین آمنو لا تقربوالصلات وانتم سکاری حتی تعلمو ما تقولون

ای کسانیکه ایمان آورده اید هنگامیکه مست هستید به نماز نزدیک نشوید تا بدانید که در نماز چه می گویید.

3- آیۀ 90 سورۀ مائده:یا ایّه الذین امنو انما الخمر والمیسر و الانصاب الازلام رجس ٌ من عمل الّشیطان فاجتنبوه لعلکم تفلحون.

ای کسانی که ایمان آورده اید همانا شراب و قمار و بت ها وتیر های قرعه ، پلید و از اعمال شیطان است پس از آن ها اجتناب کنید تا شاید رستگار شوید.

4- إِنَّمَا یُرِیدُ الشَّیْطَانُ أَن یُوقِعَ بَیْنَکُمُ الْعَدَاوَةَ وَالْبَغْضَاء فِی الْخَمْرِ وَالْمَیْسِرِ وَیَصُدَّکُمْ عَن ذِکْرِ اللّهِ وَعَنِ الصَّلاَةِ فَهَلْ أَنتُم مُّنتَهُونَ

همانا شیطان می خواهد به وسیله شراب و قمار، میان شما دشمنی و کینه بیفکند و شما را از یاد خدا و نماز باز دارد. پس (با این همه مفاسد) آیا دست برنمی دارید؟

البتّه در روایاتی خود حضرت پیامبر(ص) و حضرات ائمّه (ع) نیز هرگونه ارتباط با تولید و توزیع و یا هرگونه همکاری در رابطه با مشروبات الکلی را اکیداً ممنوع کرده اند. که جهت رعایت اختصار از ذکر آن ها خودداری می شود.

مشکلی که موقع تهیّۀ این مقاله در دور بر خود با آن بر خورد کردیم اینکه یک عدّه می گفتند:«آخر می گویند مقدار کمش ضرر نمی کند».جایی که منابع اسلامی اینقدر بر حرمت این ماده تأکید کرده اند بر زبان آوردن این نوع جملات از یک مسلمان واقعاً جای تأسّف است.

گوشه هایی از کیفیت گستردگی و ابتلا به مشروبات الکلی در ایران و مشکلی از جهان اسلام:
- بیش از 500 هزار ایرانی معتاد به الکل هستند . مصرف الکل سفید در ایران افزایش یافته است2

- بیش از 18 هزار بطری انواع مشروبات الکلی در اشنویه امحاء شد.این مشروبات طیّ هفتۀ گذشته از قاچیان کشف شده بود 3.-

معاون پژوهشی مرکز تحقیقات علوم رفتاری و وابستگی به مواد مخدر گفت:ایران از نظر مصرف الکل دارای خطرناکترین الگو در جهان است .غلظت الکل مصرفی در اروپا 3 و در ایران13 برابر آن است.4 - تلفات گستردۀ مصرف مشروبات الکلی در قم:در روز های منتهی به 13 فروردین امسال یک محمولۀ بزرگ مشروبات الکلی موسوم به عرق سگی در قم توزیع شده که تعدادی از افراد لاابالی، با مصرف آن روانۀ بیمارستان شده و برخی از آنان نیز جان خود را از دست داده اند5.

- مأموران پایگاه مقاومت بسیج جماران موفق به کشف 30 هزار لیتر مشروبات الکلی آماده توزیع از یک خانه در جنوب شهر تهران شدند. 6.

بالاخره در مورد اهمیت شیوع مصرف مشروبات الکلی در ایران در گزارش سایت روزنامۀ همشهری آمده است: «یکی دو ساعت در سایت های مرتبط مثلاً سایت میروی انتظامی بگردید تا ازگستردگی موضوع سرتان درد بگیرد.»

- گستاخی انگلیس علیه مرجعیت شیعه: در گزارش «بی بی سی»مخالفت آیت الله سیستانی، با همجنس بازی ، نوشیدن مشرویات الکلی ، روابط جنسی نا مشروع و احکام حقوقی راجع به زن ؛ نظراتی مخالف حقوق اولیّۀ بشر دانسته شده و از عدم نقض این نظرات در قانون اساسی و مصوبات مجلس ملی عراق ابرز نگرانی شده است7.

گوشه هایی از معضلات جهانی مشروبات الکلی:
- تولد یک نوزاد مست در لهستان:مادر این پسر بچۀ نوزاد در حال مستی به بیمارستان آورده شده،نوزاد در حالت مستی متولد شده ،12 ساعت بعد از تولد میزان الکل خون نوزاد 6 برابر حد مجاز برای راننگی بوده و پزشکان اعلام کرده اند که احتمالاً آسیب هایی که به خاطر نوشیدن الکل توسط مادرش به اعصاب این کودک وارد شده تا آخر عمر وی نیز ادامه خواهد داشت 8 .

- مصرف مشروبات الکلی علت 30% تصادفات مرگبار در آمریکا:به گزارش شبکۀ تلویزیونی فاکس نیوز در سال 2004، 16694نفر درآمریکا در تصادفات رانندگی که علت آن مستی بود جان باخته اند.9-

دو برابر شدن تلفات ناشی از مصرف نوشیدنی های الکلی در انگلیس در 15سال گذشته:لندن – ایرنا، سازمان آمار انگلیس در گزارشی اعلام کرد مرگ و میر مرتبط با مصرف الکل از 4144 مورد در سال 1991 به 8386 مورد در سال 2005 رسیده است. – الکلیسم بعنوان یک بحران بهداشتی ملی در روسیه مطرح است10

- مطلب قابل توجّه در این مورد اینکه برخورد منابع غربی گیج کننده است مثلاً در سایت BBC مواردی مبنی بر مضر بودن مشروبات الکلی بیان شده است از جمله اینکه، در مقالات: زنان در مقابل الکل آسیب پذیرند، تأثیر مواد مخدر و مشروبات الکلی در سلامت و روابط جنسی (1)و (2)تبلیغاتی برای مضر بودن الکل دارد و از طرف دیگر، امیرالمؤمنین! انگلیسی می گوید:جهاد علیه دشمن حرام و مصرف مشروبات الکلی حلال است(سایت عصر ایران 16/1/86 کد خبر 14477).

اثرات سوء مشروبات الکلی بر قربانیان خود:

مادّۀ مؤثّرۀ مشروبات الکلی بنام اتانول، الکل اتیلیک و یا اتیل الکل نامیده می شود.این مادّۀ سمی تقریباً 2 دقیقه بعد از نوشیده شدن بدون تغییر شروع به جذب شدن می کند . از دیوارۀ معده و روده گذشته و وارد خون می شود.خون الکل را به مغز،کبد، ماهیچه ها و همۀ بافت های بدن می رساند. جذب الکل و اکسید شدن آن در بافت های بدن با آزاد شدن گرما همراه است.خون گرمای آزاد شده را با خود به پوست بدن می رساند . اعصابی که رگ های پوست را تنگ وگشاد می کنند آسیب می بینند و در نتیحۀ گشاد شدن آن ها خون بیشتری در پوست جریان می یابد و همین امر سبب قرمز شدن رنگ پوست می گردد11.

الکل غشاء مخاطی معده و روده را تحریک کرده و فعالیّت معمولی آن ها را مختلّ می سازد.در فاصله های طولانی میان نوشیدن نوشابه های الکلی، احساس گرسنگی از بین می رود و مانع آن می شود که شخص غذای طبیعی و کافی بخورد. در نتیجه بدن بناچار از غذای ذخیره شده در کبد استفاده می کند. به مرور زمان، دگرگونی های خاصّی در کبد روی می دهد وضمن جای گزین شدن چربی به جای مواد غذائی، بافت آن متورّم می شود11.

یکی از شایع ترین علت های نارسائی کبد در کشور های غربی مصرف الکل است. الکل مقاومت کبد را در برابر سموم مختلف کم می کند و خطر ایجاد مسمومیّت هارا بالا می برد

عوارض سوء مصرف الکل روی کبد سه مرحله دارد: در مرحلۀ اول، کبد چرب ایجاد می شود (علت آن در بالا توضیح داده شد) که برگشت پذیر است و با ترک الکل از بین می رود. در مرحلۀ دوم، که پیشرفته تر است؛ فرد الکلی دچار هپاتیت کبدی می شود و علاوه بر آن، التهاب کبدی هم پیش می آید. هپاتیت الکی معمولاً با قطع الکل بهتر می شود امّا همیشه اینطور نیست و ممکن است برگشت ناپذیر باشد. امّا مرحلۀ سوم که غیر قابل برگشت است زمانی است که «سیروز» یا نارسائی کبدی بوجود می آید. در این مرحله نمی شود کار زیادی برای بیمار انجام داد. سیروز کبدی به هر علتی که ایجادشده باشد خطر ابتلاء به سرطان کبد را تشدید می کند. بیماری سیروز، باعث زردی پوست،ورم شکم و تمام بدن و خونریزی گوارش می شود

علت تأثیر منفی الکل بر روی کبد اینست که بدن برای جذب الکل به پروتئین احتیاج دارد و پروتئین مورد نیاز خود را از کبد و بقیّۀ باافت های بدن برمی دارد که همین باعث آسیب دیدن این اعضاء می شود. از بین رفتن بافت مغز و در نتیجه زوال عقل هم از دیگر عوارض سوء الکل است.

مصرف زیاد الکل بسیاری از مواد غذائی و ویتامین ها مثل ویتامین B_{1،B2،B6 و ویتامینC را از بین می برد12.(اگر کسانی با اعتقاد به ویتامین دار بودن مشروبات الکلی به خوردن آن اقدام می کنند به این موضوع توجّه کنند)}_{الکل به معده نیز آسیب می رساند. اثر تحریکی الکل سبب افزایش ترشحات اسیدی معده می شود و این خود به غشاء مخاطی معده آسیب می رساند و باعث گاستریت و یا آتروفی سلول های معده و خونریزی قسمت های فوقانی لولۀ گوارش می شود13و11. مصرف حاد و مزمن الکل باعث علائم مشترکی در دستگاه گوارش می شوند. تهوّع، استفراغ، کرامپ های شکمی و اسهال از جملۀ این عوارض می باشند که بطور ویژه سوء تغذیه و کاهش وزنی را که در اغلب مصرف کنندگان مزمن الکل دیده می شود توجیه می کند. الکل باعث صدمه به مخاط معدی - روده ای و با کاهش جذب قند سبب کاهش سطح قند خون می گردد13.
پانکراس:الکل غشاء لیزوزوم های سلول های پانکراس را شکننده و پایداری آن ها را کم می کند که در نتیجۀ آن پروتئاز های لیزوزومی آزاد شده و به پانکراس آسیب می رسانند13.
قلب: چنانکه گفته شد جذب پروتئین اعضاء توسط الکل باعث تضعیف آن ها می شود وطبق این قاعده ماهیچه های قلب افرادالکلی ضعیف می گردد.
اثر بر رفتار: مهمترین اثر الکل، تغییر هایی است که در دستگاه عصبی بوجود می آورد.نوشیدن نوشابه های الکلی سرعت، دقت و قدرت تشخیص انسان را کم می کند در افراد الکلی زمان واکنش به محرک ها زیاد می شود. این موضوع در راننده ها بعلت تأخیر در تصمیم گیری باعث تصادف می شود.
یکی دیگر از اثرهای الکل مختل کردن محل کنترل رفتار انسان در بخش بالائی مغز است. در نتیجه شخصی که تحت تأثیر الکل قرار دارد ممکن است سخنانی بگوید و کارهایی بکند(حالت مستی) که درحالت هوشیاری نمی گوید و انجام نمی دهد.
افزایش نسبت الکل در خون لکنت زبان، اشیاء را دوتا دیدن و عدم تعادل پیش می آورد . هرگاه میزان الکل، باز هم افزایش پیدا بکند، شخص تمام کنترل خود را از دست می دهد و سرانجام به بیهوشی و مرگ می رسد. این قسمت مقاله بعداً تکمیل خواهد گردید و شما خوانندۀ محترم اگر در تکمیل آن مارا یاری فرمایید از شما ممنون و مدیونتان خواهیم بود. 1- قراعتی، محسن، تفسیر نور،ذیل آیۀ 219 سورۀ بقره2- سایت عصر ایران 3/7/86 کد خبر: 25971 3- ارومیّه واحد مرکزی خبر 21/8/864- سایت عصر ایران 7/9/86 کد خبر: 29988 5- سایت بازتاب 18/1/86 کد خبر 64314 6- سایت عصر ایران29/7/86 کد خبر: 27539 7 - سایت بازتاب 26/11/83 کد خبر 31599 8 - سایت عصر ایران 23/4/86 کد خبر: 21449 9 – تهران ، واحد مرکزی خبر 19/2/8610 – بین الملل 12/10/84 کد خبر 32946 11 – شیمی3 وآزمایشگاه نظام جدید آموزش متوسطه ، نظری(رشته های علوم تجربی – ریاضی و فیزیک)12 – سایت روزنامۀ همشهری مطالعه بتاریخ 18/10/86 13 – پایاننامۀ اقای شمس الله سیدی. تبریز – دانشکدۀ داروسازی، 1376}